شنبه, ۱۵ شوال ۱۴۴۱هـ| ۲۰۲۰/۰۶/۰۶م
ساعت: مدینه منوره
Menu
القائمة الرئيسية
القائمة الرئيسية

حزب التحریر مخ پر ودې ګواښ نه؛ بلکې د خیر دعوت او د امت هیله ده Featured

د راډيکاليزم په اړه د اروپایي څار (European Eye on Radicalism) ادارې د روان ميلادي کال د مې په  ۲۷مه د حزب التحریر په اړه «حزب التحریر: په افغانستان کې مخ پر ودې ګواښ» تر عنوان لاندې یوه لیکنه خپره کړې ده. لیکوال د حزب التحریر پر وړاندې د افغان دولت په منفعلانه کړنه نیوکه کړې او وړاندیز یې کړی چې دولت باید د حزب‌التحریر ګواښ جدي وګڼي؛ ځکه په ښاري او کلیوالو سیمو کې د حزب نفوذ مخ په ډېرېدو دی او حکومت ته پر یوه لوی ګواښ بدلېږي.  

د حزب التحریر - ولایه افغانستان مطبوعاتي دفتر د لیکنې له دقیقې مطالعې وروسته، لاندې ټکي د یادولو وړ بولي:

لیکنه نه یوه تحقیق ته ورته ده او نه هم یوې رسنیزې مقالې ته، چې سرچینه، ماخذ او نقل قول ولري؛ بلکې لیکوال په یوه خوره‌وره لیکنه کې هڅه کړې چې د بې اساسه او نیمګړو او یو اړخیزو معلوماتو په راوړلو سره په خپل اند د حزب د ګواښ خبرداری ورکړي. حتی لیکوال د حزب په اړه په ډيرو لومړنیو او ساده موضوعاتو کې تېروتنه کړې ده.

لیکوال د خپل راپور په لومړۍ نسخه کې لیکلي وو چې «حزب التحریر په ۱۹۵۲م کال کې په افغانستان کې تاسیس شوی»، چې وروسته یې د یوې سرچينې پر اساس تصحیح کړې؛ خو بیا یې هم د حزب د تاسیس کال ۱۹۵۲م لیکلی، چې هم یې منبع او هم یې تصحیح شوې لیکنه ناسمه ده. بل ځای یې ادعا کړې چې که د حزب سوله‌ییز فعالیت پایله ونه لري، نو حزب به د افغان حکومت د راپرځولو لپاره جهاد ته مخه کړي. د لیکنې په پيل کې دا دوه نیمګړي معلومات ثابتوي چې لیکوال څومره ښویېدلی دی. حال دا چې حزب‌التحریر په ۱۹۵۳م کال کې په فلسطین کې تاسیس شوی، د خلافت د تاسیس لپاره یې طریقه فکري-سیاسي ده او د خلافت د تاسیس لپاره د تاوتريخوالي له لاروچارو څخه د طریقې په توګه ګټه‌اخیستنه بشپړه ردوي.

همدارنګه لیکوال له نورو احزابو سره د حزب د اړیکې په اړه تېروتنه کړې او د نامعلومو سرچینو په حواله یې لیکلي: «د حزب‌التحریر فعالان د سیاسي ترورونو لپاره له داعش، القاعده او په پاکستان کې له نورو افراطي ډلو او طالبانو سره همکاري کوي.» د سیاسي ترورونو ادعا ډېر ستر تهمت او د حزب له شان او سپېڅلې مبارزې څخه لرې خبره ده. هر څوک چې د حزب او د هغه د سیاسي مبارزې د تاریخ په هکله لږ معلومات هم ولري، په اسانۍ د دې ادعا په بطلان غور کوي. حزب د امت سیاستوالو او مشرانو ته د یوې لویې پانګې په سترګه ګوري او هڅه کوي چې په خپل فکري-سیاسی دعوت د هغوی ملاتړ خپل کړي. لیکوال باید د دغه تور له امله له الله سبحانه وتعالی څخه مغفرت او رسنۍ باید له حزب څخه بښنه وغواړي.

لیکوال د خپلې لیکنې به بله برخه کې لیکي: «د دې ډلې منتقدین وایي چې حزب التحریر د داعش او نورو جهادي ډلو د فرهنګي مټ په توګه فعالیت کوي او په افغانستان او سوریه کې د داعش ډلې لپاره سرتېري جذبوي او جګړه کوي.» دا ادعا د مخکنیو ادعاو په څېر له اساسه باطله او د حزب د نړیوالې مبارزو د واقعیت خلاف ده. حزب التحریر له ۱۹۵۳م راهیسې په اسلامي نړۍ کې د بنسټیزو بدلونونو لپاره فکري او سیاسی مبارزه پیل کړه، چې هغه مهال القاعده، داعش او طالب شتون نه درلود. له داعش او نورو جهادي ډلو سره مرسته یو تور دی، چې د حزب له ناسمې پېژندنې څخه سرچینه اخلي.

په دې لیکنه کې زموږ د تائید وړ یوازینۍ مسئله دا ده چې حزب التحریر په افغانستان کې د پرمختګ په حال کې دی او هر هغه څه چې غیر اسلامي وي لکه: ډیموکراسي، د افغانستان اوسنی نظام او اساسي قانون مردود ګڼي. همدارنګه حزب په افغانستان کې د ټولو ناخوالو رېښه په دې خاوره کې د امریکا او غربي رژیمونو "حضور" ګڼي.

نن د افغانستان مسلمان او مجاهد خلک دا خبره ښه درک کوي چې څوک افغانستان ته جدي ګواښ دی؛ حزب التحریر که امریکایي اشغالګر او د هغو اروپایي متحدین؟ نور د غربي تروریزم اصلي څېره چې په تېرو دوو لسیزو کې یې افغانستان په «تابوتستان» بدل کړی او د خلکو ارزښتونه، مقدسات، د کورنو حریم او شتمنۍ یې له خطر سره مخامخ کړې دي، خلکو ته افشا شوې ده.

له اشغالګرو او د هغوی له لاسپوڅو څخه د خلکو د کرکې مخ پر ودې او له حزب التحریر سره د خلکو د محبوبیت لوړېدونکی ګراف دا ثابتوي چې څوک جدي ګواښ دی؟ واقعیتونه ښیې چې امت حزب په خپله غېږه کې نیولی او ملاتړ یې کوي. حزب په ټولنه کې د بلوا پارولو او یوازې د دولتونو د پرځولو په لټه کې نه دی؛ بلکې حزب د خلافت دولت د تاسیس له لارې د اسلامي امت د دنیا او آخرت د سلامتۍ، د اسلام د تطبیق او نړۍ ته د هغه د رسولو لپاره هڅه کوي او دا چاره امت ته ثابته شوې ده.

د حزب‌التحریر - ولایه افغانستان مطبوعاتي دفتر

د مطلب ادامه...

د کاري چوپړ د پای مکافات

  • خپور شوی په فقهي

سائد مرعي ته:

(ژباړه)

پوښتنه:

تاسې به هرو مرو بوخت یاست، الله سبحانه تعالی دې مرستندوی شه. زه یوه پوښتنه لرم چې ځواب يې لږ ژر غواړم، الله سبحانه تعالی دې در باندې ورحمیږي او ستاسې په لاسونو کې دې برکت وي.

السلام علیکم ورحمة الله وبرکاته!

زموږ قدرمن شیخ صاحب!

د داسې کارمند له لورې د کاري چوپړ د پای مکافاتو غوښتلو شرعي حکم څه دی، چې له کلونو راهیسي یې د خپلې دندې په بدل کې  له کارفرما څخه ټاکلې تنخوا له کوم کمښت یا ناانصافۍ پرته په منظم ډول ترلاسه کړې وي؟

یا په بله وینا، ایا د اوسني قانون له مخې چې د کاري چوپړ په پای کې کارکوونکي ته مکافات ټاکل شوي او نن ورځ جبري دي، ایا دا د هغه کارمند  شرعي حق دی، چې د استخدام دوره یې فسخه شوې وي؟ ایا د کارفرما له لورې د کاري چوپړ د پای مکافاتو له ورکړي څخه انکار د حق څخه مخ اړول او د حرامو ارتکاب دی؟‎

د اوسني قانون له مخې هغه شخص ته چې تر پنځو کلونو کمه موده يې کار کړی وي، د میاشتنۍ تنخوا یو پر درېیمه برخه، هغه چا چې له ۱۰-۵ کلونو پورې یې کار کړی وي، دوه پر درېیمه برخه او چا چې ۱۰ کاله خدمت کړی وي بشپړه تنخوا ورکول کېږي.

الله سبحانه تعالی دې درباندې ورحمېږي.

زه ستاسې پاملرنه غواړم او د دې سوال ژر ځوابولو ته په تمه یم.

والسلام علیکم ورحمةالله وبرکاته!

ځواب:

اې زما وروره! مسلمانان باید پر خپلو شرطونو د دې حدیث شریف له مخې چې الترمذي په خپل سنن کې روایت کړی دی، عمل وکړي چې پکې راغلي، کثیر بن عمر بن عوف المازني له خپل پلار او هغه له خپل نیکه څخه روایت کړی چې رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل:

«وَالْمُسْلِمُونَ عَلَى شُرُوطِهِمْ إِلَّا شَرْطًا حَرَّمَ حَلَالًا أَوْ أَحَلَّ حَرَامًا»

ژباړه: مسلمانان پر خپلو شرطونو ولاړ وي، پرته له هغو شرطونو څخه چې حلال حراموي او حرام حلالوي.

نو که چېرې د کارکوونکي او کارفرما تر منځ د استخدام په تړون کې داسې شرط ذکر شوی وي چې کارکوونکی (له کاري خدمت وروسته دومره مبلغ مکافات) لري، نو دا مکافات بیا د تړون د مفرداتو له مخې د کاریګر حق ګرځي.

همدا شان که چېرې د کاریګر او کارفرما تر منځ د استخدام تړون په قانوني ډول د کار د قانون له مخې وضع شوی وي او قانون پر کارفرما د پلي کېدو وړ وي، چې له مخې یې کارکوونکی (تر خدمت وروسته په دومره اندازه مکافات لري) نو بیا د تړون د مفرداتو له مخې دا د کاریګر حق دی.

که چېرې بیا هم، له پورتنیو مواردو څخه یو هم ونه موندل شي، بلکې یوازې پر تنخوا هوکړه شوې وي، نو اړتیا نشته چې ده ته دې له کاري خدمت وروسته مکافات ورکړل شي.

دا هغه څه وو چې ما له دې موضوع څخه درک کړل، هیله لرم چې موضوع روښانه شوې وي او الله سبحانه وتعالی تر ټولو عالم او حکیم ذات دی.

ستاسو ورور عطا بن خلیل ابوالرشته

۱۴۴۰هـ ق د رجب ۱۱مه

۲۰۱۹م د مارچ ۱۸مه

ژباړن: بریالی کاکړ

د مطلب ادامه...

د بربنډو فلمونو د کتلو په اړه د پوښتنې ځواب او پر حزب التحریر لګول شوی تهمت عمر داراګمه ته!

  • خپور شوی په فقهي

(ژباړه)

پوښتنه:

السلام علیکم ورحمة الله وبرکاته! زموږ قدرمن شیخ صاحب:

زه هیله من یم چې تاسې به زموږ د شیخ په توګه ګڼو هغو تهمتونو ته ځواب ورکړی وي چې پر حزب التحریر لګېدلي دي. له دې جملې څخه یوه موضوع چې ډېره پ هغه د بربنډو فلمونو کتل دي.

ځواب:

وعلیکم السلام ورحمة الله وبرکاته!

د بربنډو فلمونو د موضوع په اړه زموږ موقف خورا څرګند او واضح دی. موږ دې ته په خورا وضاحت سره

ځواب ورکړی دی او زموږ په رسمي پاڼه کې یې ځواب شته چې په دې ډول دی:

«د بربنډو فلمونو د کتلو په اړه؛ دا یو ناروا عمل دی، دې ته له پام پرته چې دا انځورونه دي او حقیقي وجود نه دی. دا د هغې شرعي قاعدې له مخې چې پکې راغلي "الوسيلة إلى الحرام حرام" ژباړه: هر هغه عمل چې د حرامو لپاره وسیله ګرځي، خپله حرام دی. په دې قضیه کې حتمي نه ده چې وسیله دې خامخا په یقیني ډول د حرامو لامل وګرځي، بلکې یو وړوکی حدس هم په دې برخه کې کفایت کوي.

دا ډول فلمونه په غالب ډول حرامو ته لار برابروي او له همدې امله مخکینۍ یاده شوې قاعده پرې د تطبیق وړ ده. په همدې دلیل د دې ډول فلمونو کتل یا ساتل ناروا کار دي.

په دې اړه چې د حزب التحریر وروڼه او خویندي باید د هغو مسلمانانو سره چې دغه ډول فلمونه ګوري څه ډول چلند وکړي: په خواشینۍ سره هغوی چې معمولاً دغه ډول فلمونه ګوري د خپلو شهواني خواهشاتو په لومه کې لوېدلي وي. له همدې امله د دې ډول کسانو نیکې لارې ته رابلل او له دغه ډول ناروا کار څخه یې راګرځول بې ګټې وي، پرته له هغو کسانو څخه چې د الله سبحانه تعالی رحمت پرې وشي. خو له دې سره سره باید زموږ وروڼه او خویندې په دې اړه له قوي امر بالمعروف او غوره حکمت څخه کار واخلي. ممکن هغه چا چې دا پوښتنه کړې د خپل کوم نږدې ملګري په اړه تشویش ورته پیدا شوی وي، چې په دې ډول کار روږدی شوی دی. که داسې وي، دی یې باید نېکې لارې ته دعوت کړي، له منکر څخه يې منعه کړي او له مناسب حکمت څخه کار واخلي، ترڅو الله سبحانه تعالی هدایت ورته وکړي او ده ته په دې کار سره اجر ورکړ شي، که د الله سبحانه تعالی خوښه شي.

اوسمهال مسلمانان د خلافت د نه شتون له امله له ګڼو بدبختیو سره لاس او ګریوان دي. د مسلمانانو لپاره اړینه ده چې خپل وخت بې ځایه تېر نه کړي، که یې بوختیاوې په مباح چارو کې هم وي. نو دا به بیا څومره بده وي چې یو مسلمان خپل وخت د داسې ناروا کار په ترسره کولو تېر کړي، چې الله سبحانه تعالی منعه کړی دی. زما وروڼو! دا پر تاسې لازمه ده چې مسلمانان د غوره اعمالو ترسره کولو ته په مسلسل ډول، خو په حکمت سره را دعوت کړئ، ترڅو د دوی وخت د نېکو اعمالو، جدي کار او د خلافت بیا تاسیس په لار کې  په هڅو کولو کې تېر شي او امت له اوسنیو مصیبتونو او کړاوونو څخه وژغوري.» پای

د هغو کسانو په اړه چې تهمتونه لګوي، دوی په اصل کې د هغو کسانو له ډلې څخه نه دي چې په حق پسې ګرځي. که چېرې دوی حق لټولای، دوی به زموږ کتابونو یا رسمي پاڼو ته مراجعه کړې وای او همالته به یې واقعیت موندلی وای. دوی خپله سپېڅلي خلک نه دي او سپېڅلي خلک هغوی دي چې یوازې له الله سبحانه تعالی سره مینه لري او د زړه له کومي اخرت ته پر دې دنیا ترجیح ورکوي.

هغه کسان چې تهمتونه تړي، د داسې کتابونو حواله ورکوي چې په موږ پورې هیڅ اړه نه لري. دوی د هغې کبیره ګناه په اړه ناخبره دي چې د دې ډول تهمت په تړلو سره یې مرتکب کېږي.

﴿إِنَّ الَّذِينَ يَفْتَرُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ لَا يُفْلِحُون [یونس: ۶۹]

ژباړه: «بېشکه هغه کسان چې پر الله سبحانه تعالی له ځانه تورونه تړي، نه شي بریالي کېدای.»

ستاسې ورور عطاء بن خلیل ابو الرشته

ژباړن: سلطان ولید

 

د مطلب ادامه...

د ۱۴۴۱هـ . ق (۲۰۲۰م) کال د شوال میاشتې (هلال) د لیدو د تایید په اړه د حزب التحریر د امیر، العالم الجلیل، عطاء خلیل ابو رشته وضاحت

(ژباړه)

لومړی: تېره شپه، د شنبې شپه، د مدینې پر وخت د شپې شاوخوا ۱۰ بجې مو دا خبره درورسوله چې نوې میاشت نن شپه نه ده لیدل شوې، دا خبره مو د هغو رپوټونو پر اساس کړې وه چې موږ تر لاسه کړي وو. موږ معمولاً، د مدینې پر وخت د شپې له لسو یا لس نیمو بجو مخکې د میاشتې لیدو په اړه پر خبرو تکیه نه کوو، د دې لپاره چې په ختیځ کې خپلو وروڼو ته په خبر رسولو کې ناوخته نه کړو. ځکه خو دوی – د اندونیزیا غوندې سیمو اوسېدونکو- ته خبر د فجر له اذان مخکې رسېږي. نو خبر داسې جوړ شو چې شنبه، د ۲۰۲۰م کال د مې میاشتې ۲۳مه د روژې مبارکې میاشتې وروستۍ ورځ او یکشنبه، د ۲۰۲۰م کال د مې میاشتې ۲۴مه د کوچني اختر لومړۍ ورځ ده.

دویم: بیا موږ ته خبر راورسېد چې په تانزانیا کې درېیو مسلمانانو نوې میاشت لیدلې، همداراز په افریقا کې نور شاهدان هم وو... نو هلته مو خپل استازي ته خبر واستاوه چې د موضوع د روښانه کولو لپاره دوه کسان هغو کسانو ته ورواستوي چې نوې میاشت یې لیدلې. ده همدا کار وکړ او موږ ته یې لاندې پیغام راواستاوه:

« ۵. درېیو شاهدانو یوه ډېره نرۍ نوې میاشت لیدلې چې د لمر لوېدو خواته یې د لیندۍ بڼه غوره کړې وه.

۶. دغو شاهدانو زموږ د درېیو شبابو پر وړاندې قسم خوړلی او شهادت یې ورکړی».

درېیم: موږ ته مو د استازي پیغام د مدینې پر وخت له غرمې وروسته یوه بجه راورسېد. دا په دې معنی ده چې د نوې میاشتې لیدل سم وو او د دغې نوې میاشتې خم کېدل (د لیندۍ بڼه غوره کول) د لمر لوېدو لوري ته وو. دا په دې معنی ده چې لیدل شوي شی، د شوال نوې میاشت وه، په دې اړه درېیو مسلمانانو شهادت ورکړی.

څلورم: د موضوع له څېړنې وروسته، د پیغمبر د هغه حدیث پر بنسټ چې امام احمد روایت کړی،

 غُمَّ عَلَيْنَا هِلَالُ شَوَّالٍ فَأَصْبَحْنَا صِيَامًا فَجَاءَ رَكْبٌ مِنْ آخِرِ النَّهَارِ فَشَهِدُوا عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُمْ رَأَوْا الْهِلَالَ بِالْأَمْسِ فَأَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يُفْطِرُوا مِنْ يَوْمِهِمْ وَأَنْ يَخْرُجُوا لِعِيدِهِمْ مِنْ الْغَدِ “

 

ژباړه: د شوال هلال د لیدو امکان نه وو ځکه چې ورېځ وه نو موږ پشلمی وکړ. وروسته د ورځې په پای کې پر اس سواره کسان راغلل  او د رسول الله صلی الله علیه وسلم په حضور یې شاهدي ورکړه چې پرون یې د نوې میاشتې هلال لیدلی. نو رسول الله صلی الله علیه وسلم امر وکړ چې دوی (مسلمانان) دې په نیمه ورځ کې روژه ماته کړي او سبا دې اختر ولمانځي.

او د هغه حدیث پر اساس چې بهقي په سنن الکبرا کې د پیغمبر صلي الله علیه وسلم له نیږدې کس،  ربي بن حیراش څخه روایت کړی،

 اخْتَلَفَ النَّاسُ فِى آخِرِ يَوْمٍ مِنْ رَمَضَانَ فَقَدِمَ أَعْرَابِيَّانِ فَشَهِدَا عِنْدَ النَّبِىِّ -صلى الله عليه وسلم- بِاللَّهِ لأَهَلاَّ الْهِلاَلَ أَمْسِ عَشِيَّةً فَأَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ -صلى الله عليه وسلم- النَّاسَ أَنْ يُفْطِرُوا وَأَنْ يَغْدُوا إِلَى مُصَلاَّهُمْ “

ژباړه: د خلکو تر منځ د رمضان د اخرې ورځې په هکله اختلاف و. یو عرب مخکې شو او د رسول الله صلی الله علیه وسلم په حضور یې د پرون شپې د هلال په هکله شهادت ورکړ او پر الله یې قسم یاد کړ. نو رسول الله صلی الله علیه وسلم خلکو ته امر وکړ چې روژه ماته کړي او خپل لمونځ وکړي.

او د پیغمبر صلي الله علیه وسلم د بېلګې په تعقیبولو، نن شنبه، د ۲۰۲۰م کال د مې میاشتې ۲۳مه د کوچني اختر لومړۍ ورځ وه ... مسلمانان دې ورژه ماته کړي او دا چې وخت له زوال تېر دی، د اختر لمونځ دې سبا وکړي... خدای دې زموږ روژه او قیام قبول کړي، خدای دې دا مبارکه میاشت د ټولو مسلمانانو په خیر کړي. خدای خو دې مسلمانانو ته د دوی خلافت تاسیس کړي او له هرې وبا دې یې په امن کړي، په دې توګه به دوی په دنیا او اخرت کې ارام وي، الله ډېر بښونکی دی، الله العظیم دی.

الله سبحانه و تعالی خو دې زموږ طاعات قبول کړي، ټوله ستاینه د رب العالمین لپاره ده.

اسلام علیکم ورحمة الله و برکاته

ستاسو ورور

عطاء خلیل ابو رشته

د حزب التحریر امیر

 

د مطلب ادامه...

د کوچني اختر د را رسېدو په اړه د حزب التحریر- ولایه افغانستان مطبوعاتي دفتر د مبارکۍ پیغام

  • خپور شوی په سیاسي

د حزب التحریر- ولایه افغانستان مطبوعاتي دفتر له طنجې تر جاکاراتا پورې ټول اسلامي امت ته د اختر د را رسېدو له امله مبارکي وايي. په ځانګړي ډول هغو کسانو ته چې ژوند یې د خیر لوري ته دعوت او د اسلامي حاکمیت د بیا را ګرځېدو لپاره مبارزې ته وقف کړی دی. د رحمت، مغفرت او د دوزخ له اوره د خلاصون د میاشتې په پای ته رسېدو سره د ارحم الراحمین له درباره غوښتنه کوو چې ستاسې روژه، قیام، صدقات او مبارزات په خپل دربار کې قبول کړي او د خیر، برکت، نصرت او بریالیتوب دروازې د اسلامي امت پر مخ پرانيزي.

الحمدالله د افغانستان مسلمان او مجاهد ولس له امنیتي ګواښونو او د کرونا وایروس د خپرېدو له خطر سره سره د روژې غوره او وړ استقبال وکړ او دا عظیمه فریضه یې ترسره کړه. نو د اختر په راتګ سره خوشاله اوسئ، ځکه چې دا خپله د الله سبحانه و تعالی حکم دی.

پکار ده چې د روژې اصلي پیغام له روژې وروسته هم هېر نه کړو او هغه یوازې له خوړولو او څښلو ډډه کول نه دي، بلکې د ژوند ټولې برخې را نغاړي او په ټولنیزو او فردي چارو کې د الله تعالی احکامو ته غاړه اېښودل دي. په ډیموکراتیک نظم که نه ګډون، له غربي استعمار او اشغال سره مبارزه، د پانګوالۍ، دیموکراسۍ او نشنلېزم د مفکورو ردول، له ټولو ارزښتونو سره یې د دولت–ملت نه منل او د غربي بشري حقونو او نړیوالو کنوانسیونو نه منل د روژې له سیاسي پیغامونو څخه شمېرل کېږي.

پوه شئ چې د مومنانو واقعي اختر هغه وخت دی چې اسلامۍ نړۍ د غیر اسلامي نظامونو له افکارو او لوېدیځ استعمار څخه خلاصه شي او د راشده خلافت په تاسیس سره اسلام په کامل او شامل ډول د ژوند په ټولو برخو کې پلی شي. نو د داسې عظیم سعادت لپاره د حزب التحریر د افکارو او پروګرامونو ملاتړ وکړئ او په دې ستر بدلون کې خپل رول ولوبوئ. هغه بدلون چې په هغو کې اسلام واکمن او مسلمانان خوشالیږي.

وَيَوْمَئِذٍ يَفْرَحُ الْمُؤْمِنُونَ ‏بِنَصْرِ اللَّهِ يَنصُرُ مَن يَشَاءُ وَهُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ [الروم: ۴-۵]

او په هغه ورځ به مسلمانان خوشالیږي. (هو! خوشالېږي) د الله تعالی د نصرت له امله. الله تعالی له هر هغه چا سره مرسته کوي چې ویې غواړي او هغه عزیز (پر خپلو دښمنانو باندې برلاسی) او (پر خپلو دوستانو باندې) ډېر مهربانه دی.

د حزب‌التحریر ـ ولایه افغانستان مطبوعاتي دفتر

د مطلب ادامه...

د ۱۴۴۱هـ.ق کال، د شوال میاشتې د لیدلو اعلان Featured

نېکمرغه کوچنی اختر مو مبارک!

الله اکبر، الله اکبر، الله اکبر، لا اله الا الله، الله اکبر، الله اکبر، و لله الحمد

بسم الله الرحمن الرحیم، ټوله ثنا او ستاینه دې وي د نړۍ او ټولو کایناتو پر خالق او رښتیني پاچا، صلوات دې وي د الله سبحانه و تعالی پر رسول، د دولت پر بنسټ اېښودونکي، سیدالخالقین، سیدنا محمد و علی آله و صحبه وسلم.

احمد د محمد بن زیاد څخه روایت کوي، چې هغه وویل، ما د ابو هریرة رضی الله تعالی عنه څخه واورېدل چې رسول الله صلی الله علیه وسلم ـ ابو القاسم وفرمایل:

«صُومُوا لِرُؤْيَتِهِ، أ وَ فْطِرُوا لِرُؤْيَتِهِ، فَإِنْ غُبِيَ عَلَيْكُمْ فَعُدُّوا ثَلَاثِينَ»

ژباړه: «د میاشتې په لیدلو سره روژه ونیسئ او د میاشتې په لیدلو سره افطار وکړئ او که اسمان ورېځ و؛ دېرش ورځې پوره کړئ»

په دې سپېڅلې شپه کې د شوال د نوې میاشتې له څېړلو وروسته د شنبې ورځ، د شریعت سره سم د نوې میاشتې لیدل نه دي تایید شوي، له همدې امله شنبه د روژې میاشت دوام لري او یکشنبه د شوال میاشتې لومړۍ نېټه او د کوچني اختر لومړۍ ورځ ده.

حزب التحریر د کوچني اختر د سپېڅلې ورځې په پار ټول اسلامي امت ته مبارکي وايي،  دا مبارکي د هغو رښتینو دعوتګرو له خوا د زړه له کومي احساس کېږي، چې د رسول الله صلی الله علیه وسلم له زیري څخه خوښ دي او د ټولو شرایطو سربېره اختر لمانځي.

همدا راز زه له خپل اړخ او د حزب التحریر د مرکزي مطبوعاتي دفتر د مشر او ټولو وروڼو او خویندو له اړخه د حزب التحریر امیر، جلیل القدر عالم، شیخ عطا بن خلیل ابو رشتة ته ځانګړې مبارکي وایم. له الله سبحانه و تعالی څخه غواړم چې د دغه دعوت په مشرۍ کې دې لاسته راوړنې په برخه شي تر څو د امت ځواک او د رسول الله صلی الله علیه وسلم زیری د دویم راشده خلافت په تاسیس سره تر لاسه کړې.

اختر را ورسېدو، خو نړۍ تر اوسه له کرونا ویروس سره لاس او ګرېوان ده، موږ لا هم د نړۍ هغو هېوادونو ته ګورو چې د دوی د ناوړه رهبر (امریکا) په مشرۍ رهبري کېږي، دوی د اقتصادي وړتیا په لټه کې دي تر څو له «اقتصادي پېچلي بندیز» څخه ووځي. د دوی اصلي اندېښنه همدا ده او له همدې امله یې د شپې خوب تښی دی. د دوی پوهان وايي: «که تاسو اقتصاد خلاص کړی، تاسو به له ناروغۍ ومرئ!» بیا د دوی شتمنو ځواب ورکړ: «که تاسو اقتصاد وتړی، نو تاسو به له لوږې ومرئ!» په دې توګه د نړۍ هېوادونه د لوږې او ناروغۍ د وېرې تر منځ ګير دي.  الله سبحانه و تعالی فرمايي:

[وَضَرَبَ اللَّهُ مَثَلاً قَرْيَةً كَانَتْ آمِنَةً مُّطْمَئِنَّةً يَأْتِيهَا رِزْقُهَا رَغَداً مِّن كُلِّ مَكَانٍ فَكَفَرَتْ بِأَنْعُمِ اللَّهِ فَأَذَاقَهَا اللَّهُ لِبَاسَ الْجُوعِ وَالْخَوْفِ بِمَا كَانُواْ يَصْنَعُونَ]

ژباړه: «الله سبحانه و تعالی د یوه کلي (د وګړو) مثال راوړی دی، د هغه (کلي اوسېدونکو) د ډاډ او بېغمۍ ژوند تېراوه او له هر لوري ورته پرېمانه روزي رسېدله، نو هغه د (کلي اوسېدونکو) د الله سبحانه و تعالی د پېرزوینو پر ناشکرۍ لاس پورې کړ، نو بیا الله سبحانه و تعالی د هغه کلي پر اوسېدونکو د هغوی د کړو وړو دا خوند وڅکه چې د لوږې او وېرې غمونه پرې خواره شول»

[نحل: ۱۱۲]

اې خلکو!

د نړۍ هېوادونه د کرونا ویروس ناورین د خالص سیکولر پانګوال نظام له اړخه اداره کوي، چې تل به یې فکر کولو دوی پر نړۍ او هغه څه چې په نړۍ کې دي غالب دي، په پیل کې یې مسئله راټيټه کړه، مګر کله چې یې ماتې وخوړه، بیا یې د ناورین د کړکېچ له شمېر سره معامله وکړه، چې بېرته یې څلور لارې ورګرځېدلو ته اړ کړل. که دوی «د نبوت پر منهج» د اسلامي تمدن او د ناروغیو، طاعون او حفظ الصحې په اړه معلومات تر لاسه کړي وی، نو پوه شوي به وای چې د داسې فاسدې ناروغۍ په معامله کې باید واټن په پام کې ونیول شي، انسانیت، باور، روغتیا، پیسې او ګټې د دې لپاره اړین دي چې د وبا ناروغي له منځه یوسي، نه یوازې د اخته کسانو شمېر کم کړي، بلکې د نبوت پر منهج اړتیا ليدل کېږي چې د ناروغۍ په خپرېدو سره په هېواد کې د جغرافیې بېلوالی راشي، نو دا د هغو سیمو تر منځ د تګ راتګ مخنیوی کوي چې ساري ناروغۍ ولري او هغه سیمې چې هېڅ ساري ناروغۍ ونه لري. 

بیا ناروغ کسان له روغو کسانو څخه جلا کېږي، په هغو سیمو کې چې مېکروب نشته، هلته ژوند دوام مومي او د دولت په لګښت ټولو ناروغانو ته پاملرنه کېږي، تر هغې پورې د ناروغۍ د مخینوي لپاره هڅه کېږي چې قضیې صفر ته راښکته شي، داسې کار نه کوي چې ټول هېواد خلاص یا هم ټول هېواد وتړي، یا هم نیم خلاص او نیم نور وتړي، لږ ګمرک وضع او لږ نور نافذ کړي. دا ټول تدابیر هغه څه ځنډوي چې مشهور دي او یو ځل چې خلک سره ګډ شي، ساري ناروغۍ بېرته راګرځي.

که څه هم زموږ په هېواد کې یو شمېر غربي رسنۍ نبوت ته د رسېدو لپاره د هېوادونو پام بل خوا اړوي، په داسې حال کې چې اسلام یو تمدن دی چې د غرب له تمدن څخه ډېر لرغونی دی، غرب اسلام خپل دښمن وبللو او پر ښو یې غوږونه کاڼه واچول او په دې سره یې خپل برخلیک ټاکلی دی! الله سبحانه و تعالی فرمايي:

[فَلَمَّا نَسُواْ مَا ذُكِّرُواْ بِهِ فَتَحْنَا عَلَيْهِمْ أَبْوَابَ كُلِّ شَيْءٍ حَتَّى إِذَا فَرِحُواْ بِمَا أُوتُواْ أَخَذْنَاهُم بَغْتَةً فَإِذَا هُم مُّبْلِسُونَ]

ژباړه: «بیا کله چې هغوی، هغه نصیحت هېر کړ چې ورته شوی و، نو موږ د هر ډول سوکالۍ دروازې د هغوی لپار پرانیستلې. تر دې پورې چې کله هغوی په هغو نعمتونو کې چې وربښل شوي وو، ښه ډوب شول، نو موږ په ناڅاپي ډول هغوی ونیول او په دې وخت کې د هغو دا حالت و چې له هرې ښېګڼې څخه ناهیلي و»

[انعام: ۴۴]

اې مسلمانانو!

د ترواېح میاشت تېره شوه، په داسې حال کې چې تاسو په مسجدونو کې له لمانځه څخه منع شوي وی! د الله سبحانه و تعالی کورونه ستاسو پر مخ نه وو پرانيستل شوي؛ ځکه چې ستاسو واکمنان په غرب پسې ځي چې نه ستاسو عقیده لري او نه هم پر شرعي ارزښتونو پوهېږي. دوی عبادتځایونو ته د اړتیا په سترګه نه، بلکې بانکونو او بازارونو ته د اړتیا په سترګه ګوري، مسجدونه تړي او د مخنیوي تدابیرو پر مهال د دوی د پرانیستلو په اړه هېڅ فکر نه کوي، لکه څنګه چې د نورو ځایونو د پرانیستلو په اړه فکر کوي! درباري علما له دوی څخه ډېر ګړندي شوی او د دوی د درناوي لپاره فتوا ورکوي، حتی ځينو علماوو جرئت کړی چې د الله سبحانه و تعالی د کورونو د دروازو پرانيستل منع کړي! الله سبحانه و تعالی فرمايي:

[وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّن مَّنَعَ مَسَاجِدَ اللَّهِ أَن يُذْكَرَ فِيهَا اسْمُهُ]

ژباړه: «او له هغه چا څخه به غټ ظالم څوک وي چې د الله سبحانه و تعالی په عبادت ځایونو (مسجدونو) کې د الله د نوم اخیستل منع کوي»

[بقره: ۱۱۴]

اې تاسو تر ټولو غوره ملت بشریت ته راوړی!

د امت په تاریخ کې هېڅکله دې علماوو جرئت نه کولو چې د الله سبحانه و تعالی کورونو ته تګ راتګ منع کړي! ایا دا به کافي نه وي چې ووایو دا د امت په تاریخ کې لومړۍ رمضان دی چې د رسول الله صلی الله علیه وسلم له رسالت وروسته په اسلامي مسجدونو کې اسلامي امت له لمانځه څخه منع دی؟! ایا تاسو دا پېښه کافي نه بولی، په داسې حال کې د دوو میلیاردو امت یئ؟! د دې سوري شوي نړیوال نظم ميز د اسلامي نظام پر مېز بدل کړئ؟!

په حقیقت کې په الله سبحانه و تعالی قسم دی چې دا او نور کارونه کافي دي، دا ستاسو لپاره کافي دي چې د اسلام دین او د انسانیت د ژغورلو وړتیا لری تر څو ژر تر ژره خلافت بېرته راوګرځوئ، د لويديځ خلکو ته ورشئ چې هېوادونه مو یې راوپرځول او هغوی ته مو د خپل رب باور وړاندې کړ، الله سبحانه و تعالی فرمايي:

[وَكَذَلِكَ جَعَلْنَاكُمْ أُمَّةً وَسَطاً لِّتَكُونُواْ شُهَدَاء عَلَى النَّاسِ]

ژباړه: «او په همدې ډول موږ یو امت وسط (غوره امت) ګرځولي یاست چې تاسې پر نړیوالو شاهدان او پیغمبر پر تاسې شاهد اوسي»

[بقره: ۱۴۳]

د نړۍ ټولو مسلمانانو ته!

حزب التحریر تاسو ته د الله سبحانه و تعالی له خبرو، د رسول الله صلی الله علیه وسلم له سپېڅلي فکر او د نړۍ شرایطو ته د رسېدلو په اړه غوښتنه کوي، راشئ د خلافت د تاسیس لپاره کار وکړئ! راشئ په اسلام کې تر ټولو لوی مکلفیت لپاره مټې راونغاړئ! راشئ چې تاسو بېرته د کایناتو غوره ملت ته ستانه شئ!...

الله اکبر، الله اکبر، الله اکبر، لا اله الاالله، الله اکبر، الله اکبر، ولله الحمد.

اختر مو مبارک، وسلام علیکم ورحمة الله و برکاته

انجنیر صلاح الدین عددة

د حزب التحریر د مرکزي مطبوعاتی دفتر مشر

د مطلب ادامه...

له لبنان څخه د فلسطینیانو د بې ځایه کولو د مسئلې په اړه د یهود بارک اعتراف دا څرګندوي چې دغه مسئله پر لبنان باندې د د ۱۹۸۲ م کال د برید یوه موخه وه

  • خپور شوی په لبنان

د یهودي دولت رییس او د پوځ پخواني جنایتکار وزیر یهود بارک اعتراف کړی چې پر لبنان د ۱۹۸۲ م کال د یرغل او تر ۲۰۰۰ م کال پورې د لبنان په جنوب کې د پاتې کېدو او حتی د یاسر عرفات لخوا د لبنان له پرېښودو وروسته یوه موخه په لبنان کې د فلسطیني کډوالو ساتل وو.  بارک له تل ابیب راډیو سره په خبرو کې وویل چې دولت یې پلان درلود ترڅو فلسطیني کډوال له لبنان څخه اردن ته ولېږي، خو په خبره یې چې د دغه پلان په عملي کولو کې پاتې راغی.

نوموړي دغه راز وویل چې دی د فلسطینیانو پر وړاندې د جرمونو او وژونو له لویو عاملانو څخه دی او د دغه یهودي پلان مطابق به په لبنان کې د فرقه یي تعصب او د مسیحیانو د حقونو د پاللو له لارې د فلسطینیانو شتون له منځه وړي.

موږ وایو: د هغه څه په رڼا کې چې حزب التحریر-ولایه لبنان د ۲۰۲۰ م کال د مې په دویمه په «په لبنان کې فلسطینیان د ژوند د فشار او د سیاسي زیان ترمنځ دي» تر لاسلیک لاندې په خپره شوې لیکنه په لبنان کې د فلسطینانو د ستونزو د حقیقت په اړه خپل نظر وړاندې کړ. د جنایتکاره بارک وروستۍ څرګندوي د یهودیانو د موخو همغږي څرګندوي او دا ښیي چې دوی د فلسطیني وروڼو او خویندو پر وړاندې د توکمپالنې له لارې لبنان دغه حالت ته رسولی دی. دا لومړی ځل نه دی چې دوی د خپل شتون له ساحې څخه لبنان ته د فلسطینیانو د لېږد  د هغې الوتکې مخه نیسي چې د کرونا ویروس له امله یې لبنان ته لبنانیان رسولي وو.

په همدې خاطر موږ نه یوازې دا چې په لبنان کې د فلسطیني وروڼو او خویندو سره د لبنان د نورو خلکو پر څېر د چلند کولو او په ځانګړي توګه د کار او ملکلیت د حقوقو پر درلودلو باندې ټینګار کوو، ترڅنګ یې غواړو دا هم په ډاګه کړو چې هغه څوک چې په لبنان کې د دولت سرپرستي پر غاړه لري، که د پردې مخکې دي او که تر شا، هغه څوک چې شپه او ورځ د فلسطینیانو  او د هغوی د مقاومت خبرې کړي، هغوی چې په اړه یې اشعار وایي، خو په عمل کې یې نه پلي کوي، هېڅ وخت د دوی پر وړاندې شته تعصب ته اشاره نه ده کړې.

په لبنان کې د فلسطیني وروڼو او خویندو ۷۲ کلن شتون نن ورځ د لبنان د ټولنیز جوړښت  برخه ګرځېدلې او د خپل بهرني لېږد او نړیوالو مرستو له لارې دوی د لبنان په اقتصاد کې خپله برخه ادا کوي.

سربېره پردې که لبنان وغواړي چې د فلسطیني ظرفیتونو څخه استفاده وکړي او له بهره د فلسطینیانو پانګونه جلب کړي، نو د دغه هېواد اقتصاد بیا پر پښو درېدلی شي. دا یوازې هغه وخت امکان لري چې د توکمپالنې هغه ټول محدودیتونه لرې شي چې په لبنان کې د فلسطینیانو د بې ځایه کولو د هغه پلان سره تطابق لري چې د ۱۹۸۲ م کال د یرغل راهیسې تر نن ورځې پورې د دوی پر وړاندې لګول شوي او دوی د بیت المقدس او د هغه له شاوخوا سیمو څخه لرې ساتل کېږي.

حزب التحریر-ولایه لبنان مطبوعاتي دفتر

د مطلب ادامه...

ډیموکراسي او جمهوریت بیا هم رسوا او وشرمېدل Featured

له ټاکنو او ټاکنیزو ناندریو اووه میاشتې وروسته دا لانجې د اشرف غني او عبدالله عبدالله ترمنځ د سیاسي هوکړې په لاسلیک او د مشارکتي حکومت په جوړولو سره ظاهراً ختمې شوې.

د دې هوکړې په اړه لاندې ټکي مهم او ارزښتناک دي:

لومړی: له پراخو لګښتونو او انساني مرګ ژوبلې وروسته ددې هوکړې لاسلیک کول دا مانا لري چې د ولسمشر په ټاکلو کې د خلکو رول او د رایې حق یو تش شعار دی چې په ډیموکراسۍ کې خلکو ته ورکول کېږي. په واقعیت کې په دغه نظام کې د خلکو رایه هېڅ ارزښت نه لري، که یې لرلی؛ نو د ۲۰۱۴ او ۲۰۱۹ کلونو د ولسمشرۍ ټاکنې به معاملو او رسوایۍ ته نه تللې. په واقعیت کې د هرې ورځې په تېرېدو سره ډیموکراسي، جمهوریت،  ډیموکراتیکې ټاکنې او د لوېدیځ نور تپل شوي ارزښتونه په افغانستان کې رسوا کېږي او د پلي کولو پایله یې هم د لا زیاتې سیاسي بې اتفاقۍ او لارورکۍ سبب ګرځي.

دویم: اشرف غني او عبدالله دواړه د افغانانو له خوا سخت رټل شوي او په خلکو کې ځای نه لري. له درغیلو ډکې ټاکنې او پکې د خلکو کم ګډون ددې واقعیت څرګندونه کوي. ددغو دواړو رهبرانو ټوله هڅه په قدرت کې د پاتې کېدو او د خپلو شخصي او ټیمي ګټو د خوندي کولو لپاره ده. دوی ارزښتونه نه لري او معامله‌ ګر دي، چې له خلکو څخه واک ته د رسېدو او بیا د واک ساتنې لپاره د وسیلې په توګه کار اخلي او هغوی ته هېڅ ارزښت نه ورکوي. که په دوی کې یو هم د خلکو په رایو بریالی شوی وي، نو ولې د معاملې پر ځای د خلکو له رایو دفاع نه کوي؟ دا چاره ثابتوي چې ډیموکراسي یوازې یو ارزښت پېژني او هغه ګټه ده او بس.

درېیم: اوسنۍ سیاسي هوکړه د ۲۰۱۴ کال د هوکړې په شان د امریکا او اروپا په فشارونو او ګواښونو ددغو دواړو رهبرانو له خوا لاسلیک شوه. امریکا په پیل کې په ټاکنو کې ناورين رامنځ ته کړ او بیا د منځګړې په توګه را مخ ته شوه او په فشار او ګواښ یې دواړه رهبران د واک وېش ته اړ ایستل. دا واقعیت په ښکاره ثابتوي چې امریکا په افغانستان کې یو باثباته حکومت نه غواړي، بلکې یو ماتېدونکي او مزدور حکومت ته ترجیح ورکوي، چې په څو ډوله سیاسي لوبو کې ترې استفاده وکړي، په ځانګړي ډول هغه وخت چې له طالبانو سره بین الافغاني خبرې راتلونکی ګام ګڼل کېږي.

په پای کې به د افغانستان مسلمان او مجاهد ملت د ډیموکراتیکو ټاکنو له رسوایۍ عبرت اخیستی وي، چې غربي پروسې په افغانستان کې ناورين او سیاسي بې ثباتي رامنځ ته کوي. دغه راز د ثبات او سلامتۍ یوازینۍ لاره د اسلام پر سیاسي مفکورو او ارزښتونو منګولې لګول دي چې دا ناورینونه او لانجې ختمولی شي.  

د حزب‌التحریر - ولایه افغانستان مطبوعاتي دفتر

د مطلب ادامه...

د نفتو بحران او په اړه یې غبرګونونه

  • خپور شوی په سیاسي

(ژباړه)

پوښتنه:

داسې راپورونه خپاره شول چې د نفتو بیې په ناڅاپي ډول ډېرې راټيټې شوې، په ځانګړې توګه د تګزاس د نفتو بیې ان له صفر هم ۳۰ ډالره ټېټې شوې. ان د برېنټ خام نفت چې د منظمې سوداګرۍ له کبله ډېر مشهور دي، په هر بېرل کې یې بیه نهه سلنه چې ۲۵ ډالره کېږي، راټيتې شوې. دلایل یې ډېر دي، یو دلیل یې دا هم بلل کېږي چې د نفتو د تولید کچه لوړه او تقاضا ډېره ټيټه شوه، خو داسې نظر هم شته چې دا هرڅه د کرونا ویروس له کبله نړیوال بازار له رکود وروسته رامنځته شول. خو پوښتنه دا ده چې د دغه بحران علت څه و؟ ایا دا به نور هم دوام کوي؟ او څه ډول به پر نړیوال او په ځانګړې توګه د امریکا پر اقتصاد اغېز وکړي؟

ځواب:

د دې لپاره چې په نړیواله کچه د نفتو د بحران او په ځانګړې توګه د امریکا(تګزاس) او پر نړیوال او د امریکا پر اقتصاد یې پر اغېزو پوه شو، نو اړینه ده چې درې شرایط(اقتصادي، سیاسي او د تګزاس پر نفتو یې اغېز) وپېژنو، له هغې وروسته به یې د برېنټ پر نفتو او له هغې وروسته به یې د امریکا او نړۍ پر اقتصاد د اغېز په اړه وغږېږو.

لومړی: د نفتو پر مصرف د کرونا اغېز:

د روان میلادي کال له پیل سره سم چې کله کرونا ویروس په چین کې راپیدا شو، له هغه ځایه بیا امریکا او اروپا ته خپور شو، ورسره سم په ډېرو هېوادونو کې قرنطین او د اقتصاد د ډېرو برخو فلج هم شروع شو. د کرونا ویروس د انتقال له وېرې چې کوم فلج حالت رامنځته شو، له یوه هېواد څخه بل ته او په ځانګړې توګه اروپا او امریکا ته یې د هوا له لارې د مسافرو پر تګ راتګ ناوړه اغېز وکړ او بندیز پرې ولګېد. سربېره پر دې، کله چې د هوا او ځمکې له لارې د غذایي او نورو موادو پر تګ راتګ هم بندیز ولګېد او دا چې د دغه تګ راتګ له کبله د نړۍ ۶۸ سلنه نفت مصرفېږي، نو په دې ډول سره نړیوال تجارت په ټپه ودرېد.(انډېپېنډېنټ اربیک، ۲۰۲۰/۴/۲۴).

پر دې اساس کرونا په نړیوال بازار کې د نفتو تقاضا راټيټه کړه او د دې وبا په زیاتېدو سره دغه بحران ورځ تر بلې د ډېرېدو په حال کې و. کرونا ویروس اقتصادي څرخ نږدې په ټوله مانا له درېدو سره مخ کړ، خو په ځانګړې توګه یې له نفتو سره اړیکه ډېره نږدې او اغېزناکه وه. په دې مانا، په هره اندازه به چې د کرونا ویروس ګواښ ډېرېده، په هماغه کچه به ورسره د نفتو بازار هم له رکود سره مخ کېده. وروسته له هغې چې کرونا وبا د نړۍ د نفتو تر ټولو ډېرې مصرفوونکې جغرافیې(اروپا) ته ورسېده او دا لویه وچه یې له ګواښ سره مخ کړه، ورسره سم په نړیواله کچه د نفتو لپاره په بازار کې غوښتنه(تقاضا) هم په بې ساري ډول راټيټه شوه. تر هغې هم دا ستونزه هغه مهال ډېره جدي شوه، چې د نړۍ د نفتو ۲۰ سلنه مصرف کوونکی هېواد(امریکا) د کرونا له خطرناکې او چټکې څپې سره مخ شو، پر دې اساس د نفتو بیه نورو هم راټيټه شوه.

له ډیجیټلي اړخه، دا چې د نړي د نفتو مصرف کوونکو هېوادونو به په ورځني ډول ۱۰۰ میلیونه بېرله نفت مصرفول، نو په دې کچه کې ټولټال ۳۰ سلنه ټيټوالی راغی او موږ هم له ټولو بیانیو څخه یوازې دوو بیانیو ته اشاره کوو چې دغه رکود او سقوط تاییدوي:

۱-[د نړیوالې انرژۍ اژانس نن چهارشنبه(۲۰۲۰/۴/۱۵) وړاندوینه کړې چې اپرېل میاشت کې په ورځني ډول په نړۍ کې د نفتو مصرف ۲۹ میلیونو بېرلو ته رسېدلی چې دا په تېرو ۲۵ کلونو کې بې مخینې رکود دی... .(د الوېفډ ورځپاڼې وېب سایټ(۲۰۲۰/۴/۱۵)].

۲- [د روسیې د انرژۍ وزیر الکساندر نوواک اعلان وکړ چې د نفتو تقاضا په ورځني ډول له ۲۰ تر ۳۰ میلیونو بېرلو راټيټه شوې ده. هغه وایي: ((موږ په نړۍ د نفتو د تقاضا تر ټولو ډېرې ټيتې کچې ته رسېدلي یو)). (الاربیه نېټ، ۲۰۲۰/۴/۲۲)].

له همدې کبله، د نړۍ په بازارونو کې د نفتو لپاره تقاضا تر هغې کچې راټيټه شوه چې ساری یې یوازې د نړیوالو جګړو په وخت کې لیدل کېږي. دا هر څه له تېرو نیږدې دریو یا څلورو میاشتو راهیسې د کرونا ویروس د خپرېدو له چټکتیا سره وشول. تر دې چې د تګزاس د نفتو بیه د ۲۰۲۰/۴/۲۰ تر ټولو ټيټې کچې(۳۷ـ) ته ورسېده چې دا ورځ «توره دوشنبه» ونومول شوه.

دویم- دویم مورد یې د سیاسي شرایط دي:

دا چې نن ورځ نفت په نړۍ کې یو ستراتېژیک توک ګڼل کېږي، نو له همدې کبله ځينې هېوادونو یې پر ځينو نورو هغو د فشار د وسیلې په توګه کاروي او موږ په دغه ځای کې د امریکا د سیاست په اړه خبرې کوو چې یوه میاشت مخکې یې سعودي یې له روسیې سره د نفتو جګړې ته وهڅاوه، د دغې موضوع د وضاحت لپاره:

۱- د دې لپاره چې د امریکا د شیل د نفتو کمپنۍ په نړیوال بازار کې سیالي وکړی شي، امریکا، روسیه اړ کړه چې ‎نفتو د تولید کچه راټيټه کړي، ترڅو د نفتو قیمتونه وساتل شي؛ ځکه چې د امریکایي کمپنیو لپاره د نفتو استخراج په ډېره لوړه بیه تمامېږي. د دې پالیسۍ له مخې سعودي په تېرو دریو کلونو کې پر دې وتوانېد چې روسیه له اوپېک سازمان سره یوځای کړي او د تولید د کمولو لپاره یې نوي چوکاټ اوپېک پلس ته چې له مخې یې په ورځني ډول ۲.۱ میلیون بېرله نفت تولیدول، یوځای کړي. د عربستان او روسیې ترمنځ دغه تړون د ۲۰۲۰ کال د مارچ په وروستیو کې پای ته ورسېد، دغه تړون د کرونا ویروس له خپرېدو وړاندې د پلي کېدو وړ و، خو له کرونا وروسته هم ومنل شو.

۲- کله چې په چین کې کرونا ویروس را پیدا شو او ايټالیا ته هم خپور شو، ورسره سم د د برېنټ د نفتو په هر بېرل کې ۴۵ ډالره رکود هم رامنځته شو او د دغه حالت دوام د امریکا د نفتو تولیدوونکو ته د خطر زنګ دی او په دې سره له بازار څخه د امریکايي تولیدوونکو د لرې کېدو ګواښ هم زیات کړی دی. له همدې کبله باید د نفتو قیمتونه بېرته لوړ شي. په دې سره امریکا پر سعودي فشار راوړ چې روسیه دې ته اړ کړي چې د نفتو تولید راټيټ کړي، په دې سره په ۲۰۲۰/۳/۶ نېټه د اوپېک پلس په ناسته کې روسیې د سعودي دغه غوښتنه رد کړه.

۳- کله چې د اوپېک پلس سازمان یاده غونډه بې پایلې او ناکامه شوه، ورسره سم د نفتو بیه ۱۰ سلنه نوره هم راټيټه شوه. 

۴- د دغې ناستې له ناکامېدو وروسته سعودي د نفتو په جګړې سره روسیه دې ته وهڅوله چې په پنځو پړاوونو کې ورسره یو نوی جریان ومني:

الف- لومړی پړاو: دغه تړون، لومړنی تړون (۲.۱ میلیونو بېرل) ته د تولید کچې راټيټول، لغو کړ؛ سره له دې چې روسیې ژمنه کړې وه چې لومړی هم مني.

ب- دویم پړاو: له کرونا ویروس سره سره، د اپرېل له لومړي(د تړون له پای ته رسېدو وروسته) به په ورځني ډول له ۱۲- ۱۳ میلیون بېرل پورې د نفتو تولید ډېرېږي.

ج- د لومړي ځل لپاره د خپلو اساسي هېوادونو پېرونکو ته په هر بېرل کې د شپږ ډالرو تخفیف ورکول(په لومړي ځل دومره ډېر تخفیف).

د- پر دې اساس، د مشتریانو په کمېدو سره، هغه مشتریان چې د روسیې په نفتو مشارکت کوي، د روسیې ونډه له بازار څخه ترلاسه کوي.

۵- د سعودي عربستان لخوا د ۲۰۲۰ م کال د مارچ په ۶ مه د اوپیک پلس له ناکامې ناستې څو ورځې وروسته دغه اقدامات اعلان شول، چې ورسره د تیلو د بیو ۱/۳ برخه راټیټې شوې. دا په ۱۹۹۱ م کال د فارس د خلیج له جګړې وروسته لومړی ځل دی چې د تیلو بیې د خپلې دریمې برخې په اندازه ټیټېږي. سعودي عربستان په داسې حال کې د بازار د ونډو د ډېرښت پر موخه د تولید د زیاتوالي اعلان وکړ چې د کرونا ویروس خپرېدل خپله په بازار کې د تقاضا پر پرتله د عرضې د زیاتوالي سبب شوی. له هغه وروسته د خامو تېلو د هر بېرل بیه له ۲۲ سلنه کمښت سره ۳۷.۰۵ ډالر او له ۳۱ سلنه کمښت سره ۳۱.۰۲ ډالر ته راښکته شوه، چې دا  د ۲۰۱۶ م کال د فیبروي له ۱۲ مې وروسته تر ټولو ټيټه کچه ده... (رویټر ۲۰۲۰/۳/۹)

(دغه خام تېل په شمالي بحر کې د تېلو له ساحو څخه اخیستل شوی) برنټ کروډ د خامو تېلو او Forties, Oseberg and Ekofisk ګډ ترکیب دی، چې د نړۍ د تېلو د ۲/۳ برخې د تولیداتو د بیو د ټاکلو د معیار په توګه استفاده کېږي او د لېږد د لګښتونو په نظر کې نیولو وروسته په ځانګړې توګه په اروپایي او افریقایي بازارونو کې د بیو د مناسبوالي په صورت کله امریکا او کله هم افریقایي هېوادونو ته استول کېږي. برنټ کروډ په لندن کې د انټرکانټینیټل تبادلې مارکېټ کې معامله کېږي. سعودي عربستان د ۲۰۲۰م کال د اپریل له لومړۍ نېټې وروسته د دغو ګامونو په پورته کولو سره د تېلو بیې ټیټې کړې دي او  د مارچ په اخر کې له اوپېک پلس سره د روسیې له تفاهم وروسته په بازار کې د تقاضا پر وړاندې د عرضې اندازه زیاته شوې، چې د برنټ په پرتله د تېلو بیې د اپریل په میاشت او د ۲۰۲۰ م کال د اپریل تر ۲۰ مې وړاندې نیژدې د ۳۰ ډالرو په اندازه ښکته راغلې دي.

۶- په حقیقت کې د سعودي دغه نوې پالیسې د امریکا پالیسي وه چې پر روسیه باندې د فشار اچولو په موخه شاوخوا دوه میاشتې وړاندې په واشینګټن کې د تېلو د سقوط لپاره په امریکا کې د تقاضا د نوو ابعادو په نظر کې نیولو لپاره چې د کرونا ویروس د ناورین له امله پېښ شوي وو، ورامنځته شوه. دغو دوو ټکو ته په کتو (د امریکا تر فشار لاندې د عربستان پالیسي او د تېلو د تقاضا د بېړني سقوط) له لارې ټرمپ پرته له دې چې د خپلو د تېلو شرکتونه خوندي والی په نظر کې ونیسي پر روسیه باندې تخریبي ګزارونه وکړل. په بل عبارت امریکا فکر نه کاوه چې د دوی پلان به د تېلو بیې په دومره لوړه کچه راټيټې کړي، خو دغو دوو فکتورونو په ګډه د تېلو بیې هغې اندازې ته راټیټې کړې چې تمه یې نه کېدله. د روسیې پر وړاندې د امریکا (سعودي) تګلاره او د نړۍ د تیلو د تقاضا دوامداره کمښت، د امریکايي تګلارې په ترتیب کولو کې دومره څرګند نه و. په امریکا کې د تېلو د شېل شرکتونو باندې فشار ډېر شوی دی. د ۲۰۲۰ م کال د اپریل پر ۲ مه نېټه د وېټینګ پترولیم شرکت خپل افلاس اعلان کړ او ددې ترڅنګ د تېلو نور ۱۰۰ شېل شرکتونه د افلاس پر څنډه ولاړ دي، ځکه چې په بازار کې د تېلو بیې د تولید د لګښت څخه ټیټې دي، د هر شېل شرکت د هر بېرل حاشیي لګښت ۳۵ ډالره دی (Arab Markets website, 11/3/2020). د The Independent Arabic د ۲۰۲۰م کال د اپریل د ۲۴ مې د راپور له مخې د غربي تکزاس د تېلو تحویلي د پنجشنبې پر ورځ ۲۰۲۰ م کال د اپرېل پر ۲۳ مه د جون تحویلي ۱۵ ډالره او د سیپټمبر تحویلي شاوخوا ۲۷ ډالره وه او د ۲۰۲۰ م کال تر اخره پورې ټول راتلونکي قراردادونه تر ۳۰ ډالرو ښکته دی او همدغې د شېل پر شکتونو باندې فشار ډېر کړی دی.

۷- د کرونا ویروس د خپرېدو په وجه د امریکا د تېلو صنعت له خطرناک حالت څخه تېرېږي. امریکا څو ځله د سعودي او روسیې ترمنځ د خپلې مداخلې نیت اعلان کړی، ترڅو دوی د تولید بندولو ته وهڅوي. د امریکا ولسمشر له خپل روسي سیال څخه د خبرو اترو غوښتنه وکړه او د روسیې ولسمشر هم له سعودي سره نه بلکې له امریکا سره د تېلو پر بیو باندې د خبرو لېوالتیا درلوده. ټرمپ له سعودي سره هم په اړیکه کې و، هغه وویل: «موږ له ولسمشر پوتین سره ګټورې خبرې اترې درلودې.له ولیعهد سره مو هم ګټورې خبرې درلودې.» (یورو نیوز1/4/2020)

په مجموع کې ویلی شو چې امریکا د تېلو د تولید د کمولو په موخه د تاریخ تر ټولو لوی تړون، (په ورځ کې د شاوخوا ۱۰ میلیونه بېرل) د روسیې-سعودي تړون سپانسر کړی دی. د اوپېک غړي او د دوی متحدین هغې معیاري هوکړې ته ورسېدل چې په سبب یې د تقاضا په کمېدلو سره د تېلو تولید ۱۰ سلنه کمېږي. هغه څه چې تر اوسه تائید شوي دی، هغه دادي چې اوپېک او د هغوی متحدین به د تېلو تولید په ورځ کې ۹.۷ میلیونه بېرله کموي (بې بې سي ۲۰۲۰م کال د اپریل ۱۲ مه). دا تړون به د ۲۰۲۰ م کال د مې له لومړۍ نېټې څخه پلی کېږي او تر دوو میاشتو به دوام کوي، ترڅو لاسلیک کوونکي هېوادونه د نړیوالې تقاضا واقعیت درک او د راتلونکي ګام اخیستلو لپاره مناسبه پرېکړه وکړي. دا یوه لنډ مهاله پرېکړه ده، چې د جون میاشتې په پای کې د تېلو نړیوالې تقاضا د لوړوالي انتظار باسي. په هر حال، دغه حالت دا په ډاګه کوي چې د تېلو د بیو ناورین دومره ژور تللی چې د دغه لوی توافق پر ترسره کېدلو سره هم په بازارونو کې د تېلو په بیو کې د ډېر کم زیاتوالی سبب نه دی شوی، خو د برانټ نرخ د ۳۰ ډالرو په انداره ښکته شوی. دغه حالت دا څرګندوي چې ۳۰ میلیونه بېرلو نړیواله ورځنۍ تقاضا ټېټه شوې ده او په ورځ کې د ۱۰ میلیونه بېرلو تولید کمښت کومه مرسته نه شي کولی!

درېیم:  درېیمه خبره د امریکا د تېلو ذخیره ده. په امریکا کې د تېلو دوه ډوله ذخیرې موجودې دي، لومړی د دولت سټراټیژیکې ذخیرې دي او دویم د شرکتونو ذخیرې. د دوو نورو شرحو او خبرو ترڅنګ دغې شرحې هم د تېلو د ناورین په ژورولو کې خپله ونډه ادا کړې ده، چې یوه برخه یې په سټراټيژیکو زېرمو پورې تړلې او بله برخه یې د لوېدیځ تګزاس په تیلو پورې تړلې ده، چې په لاندو ټکو کې روښانه کېږي:

۱- د امریکا سټراتژیکې ذخیرې چې معمولا تر ځمکه لاندې دي او د ناورین د له منځه وړلو په موخه تېل ذخیره کوي او ډېری هېوادونو  په ۱۹۷۳ م کال کې د انرژۍ د نړیوال سازمان په وړاندیز په جګړه کې د تېلو د کړکېچ یا ناورین له امله جوړ کړي دي. د تېلو هر اصلي مصرف کوونکی هېواد خپل د تېلو ټانکونه لري چې د تېلو د پرې کېدلو په صورت کې د ۳۰-۹۰ ورځو پورې د خپلو تېلو اړتیا پوره کولی شي.

۲- په ۱۹۷۵ م کال کې د امریکا کانګریس یو قانون تصویب کړ چې فدرالي حکومت اړ کوي ترڅو د اړتیا وړ اندازه تېلو د ذخیره کولو لپاره سایټونه رامنځته کړي چې د تېلو د عرضې د پرې کېدلو په صورت کې ترې استفاده وشي. د امریکا د تيلو د ذخیره کولو سایټونه د تکزاس او لوییزیانا ایالت په څنډو کې موقعیت لري او دولت یې د ساتنې مسؤلیت پر غاړه لري. په ۲۰۰۹م کال کې یې ظرفیت تر ۷۲۷ میلیونه بېرلو پورې رسېده. د فدرالي حکومت د ذخایرو سربېره د امریکا هغه شرکتونه چې د انرژۍ په برخه کې کار کوي، هم د تېلو د ذخیره کولو سایټونه لري چې په مجموعي ډول د فدرالي دولت د ذخایرو سره مساوي دي. د دغو شرکتونو ټانکونه د امریکا په ترټول لوی ایالت تګزاس کې په لوی شمېر شتون لري، په دغه ایالت کې له اوږدې مودې را په دېخوا تېل تولیدیږي او د لوېدیځ تګزاس د خامو تېلو په نوم مشهور شوي. همدارنګه په ګاونډي اوکلاهوما ایالت کې هم ذخایر شته او د تګزاس تیل له همدغه ځایه د امریکا د اصلي ځمکې ژورو ته لېږل کېږي.

۳- د نفتو د بیې له تېر ځل 6/3/2020  ټېټېدو او د سعودي او روسیې تر منځ د بیې پر سر جګړې سره، ډېرو هېوادونو، په ځانګړي ډول چین او امریکا د خپلو سټراټېژیکو زېرمو ډکول پیل کړل او ټرمپ دغه وخت له ټیټو بیو خوشاله و. امریکا له سعودي او نورو هېوادونو څخه په ارزانه بیه نفت وپېرل او مخکې له دې چې «توره دوشنبه» راورسېږي، د تګزاس ټانکونه که ټول نه وو، خو تر ډېره حده ډک شول. په دې توګه د نفتو د ذخیرو ستونزه لا ډېره شوه، ذخیرو ته د نفتو استخراجول –په داسې حال کې چې پلورل کېدل نه- په یوه پېچلې موضوع بدل شول، په ځانګړي ډول په تګزاس کې د نفتو د تولیدوونکو لپاره د ذخیرو د کانالونو بندول یوه حللاره ښکارېده.

۴- په دې توګه د امریکا د نفتو سټراټېژیکې ذخیرې په لوړه فیصدۍ ډکې شوې، د نفتو له ټانکرو څخه د ذخیرو د اسانتیاوو په توګه کار واخستل شو او د ذخیرو ستونزه یې لا لویه کړه، ځکه چې د لوېدیځ تګزاس د ذخیرو اسانتیاوې د تګزاس تر شمال، د اوکلاهوما ایالت تر کشېنګ سیمې پورې، چې د عرضه کولو یا پیل ټکی دی، اوږدې شوې، له بلې خوا تصفیه‌خونو خپل کار د تقاضا د کمښت په وجه کم کړ (الجزیره نېټ، ۲۰۱۲/۴/۲۰)، د کشېنګ سیمې د ذخیرو د ظرفیت لوړ حد ۷۶ میلیونه بېرله دی. د نفتو قراردادیان کولی شي دغه نفت د قرارداد له لاسلیک څخه وروسته تر هغه چې د امریکا له لویې وچې یې خپلې سیمې ته وړي، په دغو ذخیرو کې وساتي، خو څه وشول:

 [د اوکلاهوما ایالت په کشېنګ سیمه کې، چېرته چې د تګزاس خام تېل ذخیره کېږي، موجوده ظرفیت پنځه میلیونه بېرله لوړ شوی او اعظمي حد ته نیږدې دی. د امریکا د سونګ موادو او تصفیه شوو تولیداتو ذخیرې هم لوړې شوې، په داسې حال کې چې اونیز مصرف یې له یوه کال راهیسي تر ۲۵ سلنه ډېر ټیټ شوی. (رای الیوم, 25/4/2020)]. نو ویلی شو چې د نفتو د بیو د پرلپسې لوېدلو اصلي او لومړنی سبب په بې ساري ډول په نړیواله کچه د تقاضا کمېدل دي، کابو ۳۰ سلنه، یعنې هره ورځ شاوخوا ۳۰ مېلیونه بېرله. دا چې پر روسیې د امریکا-سعودي د فشار راوړلو پالیسي د تقاضا د بحران په وخت کې نه، بلکې یوازې په عادي حالت کې کار ورکوي، دا کار د نفتو په بیه کې د لویې ستونزې سبب شوی.

څلورم: دغو ټولو د لوېدیځ تګزاس نفت اغېزمن کړل. د اوکلاهوما د ذخیرو اسانتیاوې ډکې شوې وې او له ډېرې لوړې بیه پرته نور د ذخیرو لپاره ځای نه و، هغه قراردادونه باید په هر قېمت چې وي، تنظیم شوي وی. د دې پایله دا شوه چې په 20/4/2020 نېټه «توره دوشنبه» او د لوېدیځ تګزاس د نفتو بحران راغی، هر بېرل نفت په منفي ۳۷ ډالر وپلورل شول او د امریکا د اسهامو په بورس کې معامله کوونکي له لوی زیان سره مخ شول. څه چې دغه ټکي ته ارزښت ورکړ او وضعیت یې لا خراب کړل، موږ یې پورته یادونه وکړه؛ دا په کشېنګ کې د ټانکرونو ډکېدل وو، کله چې ذخیرې خپل اعظمي حد ته ورسېدې – دا کار ډېر کم پېښېږي- د ذخیرو بیه لوړه شوه او په دې سبب چې د نفتو د مصرف په اړه لرلید د روان تړلي اقتصاد به سبب لا له شکه ډک و، په کشېنګ کې د ذخیرو بیه ډېره لوړه شوه او د مې میاشتې د نفتو پر قراردادیانو د فشار بل فکټور شو. دوی هڅه وکړه چې په هره بیه وي، ځان ترې خلاص کړي، نو د هغو قراردادونو بیې لسو ډالرو ته راښکته شوې، بیا پنځو ته او ان په یوه ډراماټیکه صحنه کې تر صفره ښکته شوې، بیا له صفره هم ښکته شوې، تر ټوله ټیټه بیه یې ان تر منفي ۳۷،۶ را ښکته شوه، په دې منځ کې لویه حیرانتیا د حاملینو او د سهامو د بورس معامله کوونکو لپاره وه. د لوېدیځ تګزاس د نفتو لپاره په 20/4/2020 نېټه د «تورې دوشنبې» بحرانونه داسې پېښ شول، دا یې عاملونه وو چې سره یو ځای شول او بحران ترې وزیږېد. دغه ناورین د ټرمپ هغه خوشالي لرې کړه چې په 12/4/2020 نېټه یې د روسیې او سعودي تر منځ د اوپېک پلس هوکړه‌لیک پر وخت ویلي وو: « دا به په امریکا کې سلګونه زره دندې رامنځته کړي. زه د روسیې ولسمشر، پوتین او د سعودي پاچا، سلمان بن عبدالعزیز ته مبارکي وایم او مننه ترې کوم». د ټرمپ خوشالي ریښتینې نه وه، ځکه چې په داسې ناوړه لار د بیو ټېټېدلو یوازې په امریکا کې نه، بلکې په ټوله نړۍ کې لویه وېره پیدا کړې وه. کله چې اقتصادي بحرانونه راورسېدل، دغو خبرو یې نیږدې وو چې انفجار وکړي!

د یادولو ده چې د لوېدیځ تګزاس منځني نفت د امریکا د نفتو له سیمو استخراج شوي، له تګزاس، لوييزیانا او شمالي ډاکاټا؛ بیا د پایپ لین په وسیله د اوکلاهوما کشېنګ ته د ارایې لپاره انتقالېږي او د لوېدیځ تګزاس منځني خام تېل د New York Mercantile Exchange (NYMEX) په واسطه چې د Chicago Mercantile Exchange (CME) اړوند دی، سوداګري پرې کېږي.

پنځم: له بل لوري، د کرونا ویرویس د بحرانونو له پیل راهیسې امریکا د ملاتړ، ژغورنې او انګېزې لپاره پلانونه ونیول او دا نور پلانونه یوې خواته شول، لومړی یې د ۸،۳ بېلیونو ډالرو په ارزښت د بېړني مصرف یو کوچنی پلان دی چې د روغتیايي پروګرامونو ملاتړ وکړي او دا وړتیا ورکړي چې په امریکا کې د کرونا وبا له خپرېدو جوړ راووځي. وروسته له دې چې کرونا ویروس  له روغتیايي سکتور بهر اقتصاد ته ضربه وروسوله، [امریکا متحده ایالاتو د سود کچه کابو تر صفره راښکته کړه او د ۷۰۰ بېلیونه ډالرو په ارزش انګېزشي پروګرام یې پیل کړ، دا دې لپاره یوه هڅه وه چې اقتصاد یې د کرونا ویروس له اغېزه وساتي. (BBC, 16/3/2020)]، بازارونو په نغدو ډالرو راکړه ورکړه ډېره شوه چې د نغدو پیسو له کموالي سره مخ شول. بیا یې په 27/3/2020 د ۲،۲ ټرېلیونو ډالرو انګېزشي پلان ونیو چې دا د امریکا په تاریخ کې تر ټولو لوی پلان دی، ډېره برخه یې د هغو شرکتونو د پور اخیستو ته ځانګړې شوه چې ورشکستګۍ ته نیږدې وو. ضمناً [ د امریکا مرکزي بانک وختي اعلان کړی و چې لږ تر لږه د ۵۰۰ بېلیونو ډالرو ارزښتمن اسناد او تر ۲۰۰ بېلیونو ډالرو د ګرو د پشتوانې اسناد اخلي. د دغه بانک سیسټم همداراز اعلان کړی و چې یو داسې پروګرام جوړوي چې په نوو مالیاتو کې تر ۳۰۰ بېلیونو ډالرو پورې برابرولی شي، دا مامورینو، مصرفوونکو او کمپنیو ته د کرېډېټ له بهیر څخه د ملاتړ هڅه ده. (Traders (App), 24/3/2020)]. اټکل شوی چې په امریکا کې به پر کرونا د اخته کسانو د درملنې لګښت بې خي زیات وي او د بیمې کمپنۍ به له ماتې سره مخ کړي، که څه هم کمپنۍ ډېرې لویې دي. امریکا همداراز د خپلو خلکو له بېکاریو ځورېږي، د کرونا ویروس په بحران کې شاوخوا ۳۰ میلیونه امریکایان بې دندو شول او په هغو کمپنیو کې یې چې کار کاوه، له ډېر ناوړه حالت سره مخ شوې او بېرته یې کارونو ته ورتګ دومره ژر شونی نه دی. دا زیات شمېر له دې منعکسېږي چې د دولت د مرستو لپاره بېکاره امریکایانو غوښتنه کړې او دا بحران لا روان دی. که دا هېواد له ستونزو په همدې لارو تښتي، پولي واحد یې ښایي په وحشتناکه توګه راولوېږي، دا کار به هم امریکا زیانمنه کړي او هغه هېوادونه او خلک چې راکړه ورکړه یې په ډالر ده.

شپږم: دې بحران یوازې پر امریکا نه بلکې پر نورو هېوادونو هم اغېز کړی او بې رحمانه یې ځپلي.

۱- دا چې د اروپا حالت تر امریکا ښه نه ده، د کرونا ویروس اغېزې د اقتصادي اغېزو تر څنګ د هغې سیاسي جوړښت له ګواښ سره مخ کړی. په ایټالیا، فرانسه، هسپانیه، جرمني او بریتانیا کې د بحران نښې ښکاره دي. د فرانسې ولسمشر ماکرون د ۲۰۲۰ م کال د مارچ په ۲۶مه په مطبوعاتي کنفرانس کې د ټلیفوني اړیکې له لارې ګواښ ورکړ چې «د کرونا ویروس د بلاک مرکزي ستنې د ړنګېدو له ګواښ سره مخ کړي» هغه وویل: «څه چې مهم دي د اروپایي پروژې ساتل دي ... له هغه ګواښ سره چې موږ مخ یو د شېنګېن مړینه ده. (Russia today، ۲۰۲۰ د اپرېل ۲۶مه؛ رویټرز ۲۰۲۰ د مارچ ۲۷مه)». د جرمني لومړۍ وزیرې مېرکل وویل: «زما په اند اروپایي ټولنه له خپل پیدایښت راهیسې تر ټولو لویې ازموینې سره مخ ده... مهمه خبره دا ده چې بلاک د ویروس له امله رامنځته شوي اقتصادي بحران څخه اغېزمن شوی» ... (رویټرز ۲۰۲۰ د اپرېل ۷مه). د هسپانیې لومړي وزیر پېډرو سانچېز د ۲۰۲۰ د اپرېل په ۵مه وویل: «اوسني حالتونه استثنايي دي او بېړنی موقف غواړي. که موږ د دې ننګونې پر وړاندې بریالي شو او که پاتې راشو...» (German Frankfurter Allgemeine، ۲۰۲۰ د اپرېل ۵مه). د اروپايي ټولنې مشرانو د ۲۰۲۰م کال د اپرېل په ۲۳مه په خپله ویډیويي ناسته کې پر یوه ۵۰۰ بیلیونه یورویي بېړنۍ مرسته هوکړه وکړه. خو د نورو مرستو جنجالي مسلې یې تر اوړي پورې وځنډولې. هغوی د مالي مرستې او د کرونا ویروس ګډو ټولګو رامنځته کولو په هکله خبرې وکړې. خو جرمني، هالند، اتریش او فنلنډ د دې ګډو ټولګو له رامنځته کولو سره مخالفت وښود او دا مالي مرسته یې رد کړه. فرانسې، ایټالیا او هسپانیې له دې پروژې ملاتړ وکړ او تر ټولو اغېزمن هېوادونه دي. د جرمني ردول په دې دلیل دي چې هغه غواړي چې په خپل نامه پور ورکړي چې دا هېوادونه نوموړي هېواد ته پوروړي وي او جرمني وکولای شي نور اروپایي هېوادونه کنټرول کړي.

۲- د چین په اړه، نړیوال بانک خبرداری ورکړی چې « د نړیوال اقتصاد شاته تګ د چین پر اقتصادي وده هم اغېز ښندي، د دوی اقتصادي وده په تېر ۲۰۱۹م کال کې له ۶،۱٪ څخه سږ کال ۲،۳٪ ته راټیټه شوې» (Alhurra.com/usa 10/4/2020) . دغه پاڼه د چین د مرکزي بانک د یوه چارواکي په حواله وايي: « دی وايي، بیجینګ روان کال د اقتصادي ودې لپاره ټارګېټ نه دی ټاکلی، ځکه چې له ګڼو احتمالاتو او شکونو سر مخ دی». Economic Daily Newspaper ورځپاڼه د چین د خلکو بانک د پیسو د پالیسۍ کمېټې د یوه غړي، ما جون له خولې لیکي: « سخته به وي چې ۶ سلنه ودې ته ورسېږو». دی زیاتوي: « د یوه ټارګېټ ټاکل له ویروس سره په مخ کېدو کې رسمي اندازه محدودولای شي».

۳- د روسیې په اړه، دا نفتو او ګازو په ۶۰ سلنه صادراتو پورې اړه لری. نفت د روسیې د اقتصاد لپاره بیخي ډېر اړین ګڼل کېږي، خو دوی زیان پکې کړی او د روسیې پولي واحد، روبل هم اوس په ډېر ناوړه حالت کې دی، روبل تر دې کچې راټيټ شوی چې د نفتو د بیې له جګړې وروسته یو ډالر ۷۹ روبله کېږي. رویټرز خبري اژانس د روسي بانک په حواله رپوټ ورکوي چې: « که د یوه بېرل نفتو بیه له لسو ډالرو ټیټه شي، د ناخالصو داخلي تولیداتو کچه ۱۵٪ کمېږي».

اووم: د پانګوال نظام ناکامي نوره هم ښکاره شوه، دا ایډیالوژي د کرونا ویروس له بحرانونو سره په مقابله کې ناکامه ده، په هېوادونو کې یې ځانغوښتنه پیدا شوې، دا وضعیت د دوی له خپله لاسه دی او اوس یې سمولی هم نه شي؛ یوازینۍ لار چې د اسلام ځواکمنه، توانمنده او سمه ایډیالوژي تاسیس کړو. دا د اسلامي امت لپاره یو فرصت دی چې بیا راولاړ شي. که څه هم د امت د خوښځت پر وړاندې د دوی نظامونه او د دغو نظامونو ملاتړ کوونکي ولاړ دي، د دوی حکام له اسلام سره پر دښمنۍ ولاړ دي او له لویو استعماري دولتونو سره اړیکه لري.

امت یوې مخلصې او ریښتینې رهبرۍ ته اړتیا لري چې د ریښتیني اسلام مطابق یې رهبري کړي. حزب التحریر هغه مخکښ دی چې خپلو خلکو ته درواخ نه وايي، ورسره یو ځای شئ او په صداقت کار ورسره وکړئ.

(وَلَيَنْصُرَنَّ اللَّهُ مَنْ يَنْصُرُهُ إِنَّ اللَّهَ لَقَوِيٌّ عَزِيزٌ)

ژباړه:« الله به هرو مرو د هغو کسانو مرسته وکړي چې له هغه (سبحانه و تعالی) سره مرسته کوي، الله ډېر زورور او بلاسی دی »[حج: ۴۰]

ګرانو وروڼو او خویندو، دا پېښه ښیي چې نړیوال نظم به له کرونا ویروس وروسته د پخوا پشان نه وي. هغه هېوادونه چې ځان ورته د ځمکې پر سر خدایان ښکاري؛ د هغه څه خلاف قوانین جوړوي چې الله سبحانه و تعالی یې پر خپل پیغمبر صلي الله علیه وسلم نازل کړي؛ ریښتیا، دروغ او دروغ، ریښیا کوي؛ دوی د یوه داسې کوچني مخلوق پر وړاندې په مبارزه کې پاتې راغلې چې په ډېره سختۍ په سترګو لیدل کېږي، همدغه کوچني مخلوق دوی پر ځمکه راویشتلي، مبارزه نه شي ورسره کولی، دوی لا هم د خپلې بې عدالتۍ په تیاره کې لوېږي، تر هغه چې د الله القوي العزیز دغه کلام پرې ولګېږي:

(وَقُلْ جَاءَ الْحَقُّ وَزَهَقَ الْبَاطِلُ إِنَّ الْبَاطِلَ كَانَ زَهُوقاً)

ژباړه: « او اعلان وکړه چې؛ حق راغی او باطل له منځه لاړ، باطل له منځه تلونکی دی»[اسراء :۸۱]

د خلافت نور به بیا ټوله نړۍ روښانه کوي او په ټوله نړۍ کې به خیر او نېکي خورېږي.

(وَيَقُولُونَ مَتَى هُوَ قُلْ عَسَى أَنْ يَكُونَ قَرِيباً)

ژباړه: «... او دوی به د سر په خوځولو پوښتنه وکړي: ښه نو دا به کله وي؟ ورته ووایه: ولې حیرانېږئ؟ دا وخت نیږدې راتلونکی دی »[اسراء : ۵۱]

د مطلب ادامه...

د داسې یوه حق غوښتنه، چې وضعي قانون ټاکلی وي

  • خپور شوی په فقهي

ربحي ابو معاذ ته!

پوښتنه:

اسلام علیکم ورحمت الله وبرکاته!

د قانون له مخې کارګومارونکی اړ دی، تر څو هغو قوانینونو ته غاړه کېږدي، چې د کارکوونکو او د دوی د حقونو په اړه جوړ شوي دي، خو کارفرما قانون ته غاړه نه ږدي. د کار د بحران او کارګومارونکو د حرص له امله د کارکوونکو حقونه تر پښو لاندې کېږي او کارکوونکي پرته له دې چې قانون ته مراجعه وکړي خپل حق نه شي ترلاسه کولای. هغه حق چې د وضعه شوي قانون له لورې کارکوونکو ته ټاکل شوی دی. نو، ایا دا ناروا ده چې قانون ته مراجعه وشي، البته په هغه صورت کې چې کارکوونکی د بې عدالتۍ احساس وکړي؟

ځواب:

وعلیکم السلام و رحمة الله و برکاته!

تاسو د هغه حکم په اړه پوښتنه کوئ چې  یو کارکوونکی د قانون له مخې د خپل حق غوښتنه کوي. په هغه صورت کې چې د حق غوښتنه یا د بې عدالتۍ له منځه وړل د شریعت مطابق وي ددې جواز شته چې قانون ته دې مراجعه وشي؛ ځکه حق د اسلامي قانون له مخې ټاکل شوی دی او بې عدالتي د اسلامي قانون له لورې په نښه شوې ده، دا نا سمه ده چې د داسې حق غوښتنه دې وشي چې شریعت د حق په توګه نه وي پېژندلی. که یو کارکوونکی د قانون په ړنا کې د یوه حق غوښتنه کوي، خو دغه حق د شریعت سره اړخ نه لګوي، نو ده ته جواز نشته چې داسې کار وکړي. که یو کارکوونکی د قانون سره سم د داسې حق غوښتنه کوي چې شریعت هم منلی وي، نو بیا د ده لپاره جواز شته چې غوښتنه یې وکړي.

د بېلګې په ډول، یو شخص چې ظلم پرې شوی او د حقې وینا په خاطر زنداني شوی وي، اسلام دده دفاع کوي او له زندان څخه یې راباسي. ځکه خو ده ته جواز شته، تر څو داسې چا ته مراجعه وکړي چې د ده دفاع وکړي او له ده څخه بې عدالتي لیري او له زندان څخه یې وژغوري.

د بېلګې په توګه، یو کس چې لوټل شوی وي اسلام ده ته لوټل شوي پیسې بیرته ورکوي. ده ته جواز شته، ترڅو داسې چا ته مراجعه وکړي چې دفاع ترې وکړي او د ده غلا شوي پیسې بیرته ورکړي.

په یو بل مثال کې، که یو څوک خپل کور د مخکې اداینې تادیې له مخې خرڅوي او پاتې پیسې د تادیې د یو پلان له مخې له مشتري څخه غواړي، خو رانیونکی یوازې پر بیعانه بسنه کوي او پاتې پیسې یا نه تادیه کوي او یا هم پرې پښېمانه شي، سره له دې چې ده کور پېرودلی او پکې اوسېږي. په داسې حالت کې اسلام له پېرودونکي څخه د پلورونکي حق اخلي، نو له همدې امله پلورونکي ته د دې جواز شته، ترڅو داسې یو کس ته مراجعه وکړي چې د ده دفاع وکړي او د کور هغه پیسې له پېرودونکي څخه واخلي چې پېرودونکی یې د کور پخواني څښتن ته نه ورکوي.

ځکه خو که یو کارکونکی د کار له ګومارونکي سره په تړون کې د ټاکلې تنخوا په بدل کې کار پیل کړي، خو وروسته کارفرما دده تنخواه کمه کړي، اسلام کارګومارونکی اړباسي چې کارکوونکي ته د ده پوره تنخوا ورکړي. له همدې امله خو کارکوونکي ته د دې جواز شته چې داسې چا ته مراجعه وکړي چې دفاع یې وکړي او دی پوره مزد ترلاسه کړي.

په دې مانا چې، که حق د اسلامي قانون له لورې ده ته ټاکل شوی وي او ده ته نه ورکول کېږي، نو بیا ده ته جواز شته چې محکمې ته تر تګ مخکې هغه چاته مراجعه وکړي چې له ده څخه دفاع کوي او هغه حق، چې اسلام ورته ټاکلی دی ترلاسه یې کړي. د دې برعکس، که حق د بشر په لاس جوړ شوي قانون ورته ټاکلی وي، خو د اسلامي قانون سره په ټکر کې وي، نو ده ته جواز نشته چې محکمې ته تر تګ مخکې هغه چاته مراجعه وکړي چې دده دفاع کوي او حق ترلاسه کړي.

د بیلګې په توګه، که یو کس په داسې سهامي شرکت کې ونډه لري چې د یو باطل (حرام) تړون له مخې رامنځته شوی وي او کله چې ونډوالو ته د ګټو د وېش وخت راشي، یو څوک درک کړي چې د ده د ونډې ګټه تر هغې کچې کمه ده چې باید وای. په داسې حالت کې ده ته جواز نشته چې ددې حق لاسته راوړلو لپاره محکمې ته ورشي. ځکه دا حق ده ته د بشر په لاس جوړ شوي قانون ورکړی دی او د اسلامي شریعت سره په ټکر کې دی، په دې چې د دغه ډول شرکت جوړښت باطل (حرام) دی او لاس ته راغلې ګټه د شریعت له لورې ناروا ګڼل شوې ده. له همدې امله پر یو مسلمان واجب ده چې ددې ډول جوړښت لرونکي شرکت څخه ځان وباسي.

یو بل مثال، که یو کس په یوه سودي بانک کې د ټاکلي سود په بدل کې پیسې کېږدي، خو کله چې بانک ده ته خپله ونډه ورکوي، دی خپل ځان ته د سود کچه محاسبه کړي او ونډه یې تر هغې کچې کمه وي چې دده او بانک تر منځ موافقه ور باندې شوې وه. په دغسې حالت کې ده ته جواز نشته چې محکمې ته د سودي حق د غوښتنې لپاره ولاړ شي. ځکه دا حق د بشر په لاس جوړ شوي قانون ده ته ورکړی او له شریعت سره په ټکر کې دی. نو دا چې دا حق د بشر په لاس جوړ شوي قانون ورکړی او سودي بانکونو ته یې اجازه ورکړې ده، نو دا حق ده ته د اسلامي قانون له مخې نه دی ټاکل شوی. له همدې امله پر یو مسلمان لازمه ده چې د بانک سره د سود دغه ډول تړون له منځه یوسي.

پایله دا چې، هغه حق چې کارکونکي ته د قانون له لورې ټاکل شوی وي او په شریعت کې هم د ده حق کېږي لکه د شریعت له لورې په نښه شوی حق یا د کار هغه شرطونه چې د شریعت خلاف نه وي او داسي نور... نو، کارکونکي ته جواز شته چې د خپل حق غوښتنه وکړي. او که کارکوونکی د داسې حق غوښتنه وکړي چې د بشر په لاس جوړ شوي قانون ورکړی وي، نه شریعت. نو کارکوونکي ته جواز نشته چې محکمې ته تر تګ مخکې له قانون څخه د خپل حق غوښتنه وکړي.

زه هیله لرم همدومره به کفایت کوي او الله سبحانه و تعالی تر ټولو عالم او حکیم ذات دی.

ستاسې ورور عطاء بن خلیل ابو الرشته

ژباړن: بریالی کاکړ

د مطلب ادامه...
Subscribe to this RSS feed

اسلامي خاورې

اسلامي خاورې

غربي هېوادونه

ټول لینکونه

د پاڼې برخې