شنبه, ۲۰ ربیع الثانی ۱۴۴۲هـ| ۲۰۲۰/۱۲/۰۵م
ساعت: مدینه منوره
Menu
القائمة الرئيسية
القائمة الرئيسية

په جامع کنفرانس کې د ګډون بلنه په ختيځ سوډان کې د قومي مشرانو، رهبرانو او علماوو لپاره

  • خپور شوی په سوډان

په ختیځ سوډان کې د قومي شخړو د له منځه وړلو لپاره، زموږ د عقیدې د یوې برخې په توګه په بشري تاریخ کې یوازې اسلام کولای شي د خلکو غږونه سره یو ځای کړي او په یوه دیګ کې یې ذوب کړي. د رسول الله صلی الله علیه وسلم پر منهج راشده خلافت کولای شي چې د اسلامي ژوند ساتنه وکړي، مقدسات پکې خوندي او زړونه پکې راټول شي. الله سبحانه وتعالی فرمايي:

 ﴿وَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِهِمْ لَوْ أَنْفَقْتَ مَا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا مَا أَلَّفْتَ بَيْنَ قُلُوبِهِمْ وَلَكِنَّ اللَّهَ أَلَّفَ بَيْنَهُمْ إِنَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ﴾[انفال: ۶۳]

ژباړه: د مومنانو زړونه یې یو له بل سره ولګول، که تا د ځمکې د مخ ټولې خزانې لګولې هم وای، نو د دې خلکو په زړونو کې د خپلمنځي مینه نه شوای اچولی. خو الله سبحانه وتعالی د دوی زړونه سره ولګول؛ په یقیني توګه هغه ډېر زورور او د حکمت څښتن دی.

حزب التحریر ـ ولایه سوډان تاسو ته بلنه درکوي، چې په ختیځ سوډان کې د قومي مشرانو، رهبرانو او علماوو په کنفرانس کې د لاندې شعار تر سرلیک لاندې ګډون وکړئ:

﴿وَاعْتَصِمُواْ بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعًا وَلاَ تَفَرَّقُوا﴾. [عمران: ۱۰۳]

ژباړه: ټول یو ځای شئ، د الله سبحانه وتعالی رسۍ کلکه ونیسئ او تیت او پرک کېږئ مه.

ځای: د الګیدیریف ښار ـ واد البریرة تالار د الګیديرف ښاروالۍ ودانۍ ته مخامخ.

وخت: ۲۰۲۰م کال، د نومبر ۲۱مه، د سهار له ۹:۳۰ تر ماسپښين ۳:۳۰ پورې.

ستاسو حضور د اسلامي ژوند د پیل ډګر دی

ابراهیم عثمان (ابو خلیل)

د حزب التحریرـ ولایه سوډان رسمي ویاند

 

د مطلب ادامه...

لومړی معاونیت تېروتنه کوي؛ پر حزب التحریر بې بنسټه تورونه د افغانستان د دولت د ژغورنې لاره نه ده! Featured

په دې وروستیو کې د افغانستان د جمهوري ریاست لومړي معاونیت په یوه اعلامیه کې د کاپیسا ولایت د وضعیت په اړه ویلي دي چې حزب التحریر یو حزب نه، بلکې د تروریزم ابتدايي مکتب دی او ددې ولایت د ملي امنیت ریاست مکلف دی، د حزب التحریر ټول غړي چې د افغانستان د «اسلامي» نظام پر وړاندې په کاپیسا کې غږ پورته کوي او نظام نامشروع ګڼي، وپېژني او ژر یې د قانون منګولو ته وسپاري. هغه دغه راز د تخار په اړه ویلي چې د حزب التحریر ۶۳ کسان مو تثبیت کړي او په اړه یې پوره معلومات شته.

د حزب التحریر-ولایه افغانستان مطبوعاتي دفتر ددې خبرو په اړه لاندې ټکي بیانوي:

لومړی: لومړی معاونیت تېروتنه کوي، حزب التحریر مکتب نه، بلکې یو سیاسي حزب دی چې په امت کې رېښه لري او همدا اوس یې تر شپېتو په ډېرو هېوادونو کې د نبوت پر تګلاره د خلافت د تاسیس لپاره فکري او سیاسي مبارزه روانه ده. حزب التحریر تل له هر ډول ترور او وحشت څخه برائت اعلان کړی. له دې کبله سترو قدرتونو تل د خپلو مزدورو نظامونو له لارې هڅه کړې ده چې د حزب د فعالیتونو مخه ونیسي، خو په دې چاره کې ناکام شوي دي او د ډېرې فکري او سیاسي ستړیا له کبله یې بې بنسټه تورونو ته مخه کړې ده.

د جمهوري ریاست لومړی معاون تر دغه ډول عقده‌يي، حزبي او بې بنسټه ګامونو وړاندې را بولو چې یو ځل د هغو کسانو برخلیک ولولي چې د اسلام د سیاسي نظام (د نبوت پر تګلاره خلافت) له لارې د اسلام د تحیکم پر وړاندې درېدلي وو. د بېلګې په ډول؛ د عربي نړۍ او منځنۍ اسیا وینې‌څښونکي دیکتاتوران له صدام حسین نیولې تر حسني مبارک او له معمر قذافي نیولې تر اسلام کریموف پورې چې د نړۍ د پیاوړلو استخباراتي سازمانونو پر مټ یې هڅه وکړه ددې خیر او ستر دعوت مخه ونیسي، خو ذلیل او ورک شول او دا حزب التحریر دی چې لا هم تر پخوا پیاوړی د نړۍ په سیاسي صحنه کې خپلې مبارزې ته دوام ورکوي.

دویم: حزب التحریر د افغانستان په مسلمان او مجاهدپاله ولس کې ځانګړی ځای لري. له هراته تر بدخشانه او له مزاره تر خوست او کندهاره، په ټول افغانستان کې ځوانان، لویان، مخور، قومي مشران، عالمان او ددې خاورې رهبران په ښه ډول حزب پېژني او دا پېژندنه ددې سبب شوې چې له حزب سره نه شلېدونکې اړیکه ولري. له دې کبله پر داسې حزب بې بنسټه تورونه چې د مسلمانو خلکو په عقایدو، افکارو او احساساتو کې رېښې لري، د لومړي معاون له شخصي عقدې سپړنې پرته بل څه نه دي.

درېیم: د افغانستان دولت په اوس وخت کې هغه موجود ته ورته دی چې د ډوبېدو په حال کې دی او د خپل سیاسي پاېښت لپاره هر لوري ته لاس اچوي. ددې لپاره کله ناحقه تورونه لګوي او کله هم له سیاسي مشکلاتو د عامه افکارو د انحراف لپاره لانجې جوړوي. پر حزب التحریر د بې بنسټه تورونو لګول او د حزب د غړو په اړه د معلوماتو را ټولول په همدې لاس اچونې پورې تړلي دي چې د ډوبېدو بهیر یې چټکوي.

د حزب‌التحریر - ولایه افغانستان مطبوعاتي دفتر

د مطلب ادامه...

بې‌دیني حیرانونکې نه، بلکې د پانګوال نظام نه بېلېدونکې برخه ده

  • خپور شوی په سیاسي

(ژباړه)

په دې وروستیو کې څېړنې ښيي، چې په نړۍ کې دین د له منځه تلو په حال کې دی. دغه راز غربي ټولنې ته په کتو او د سیکولار ـلېبرالېزم په ظهور سره دا کومه حیرانونکې خبره هم نه ده. په فورین افیرز سایټ کې د خپرې شوې مقالې پر بنسټ، ډېری خلک دین د خپل ژوند ضروري څیز نه بولي. وایي: «دین د مذهب یوه برخه ده؛ ځکه اوس هغو جنسیتي مسایلو ته اړتیا نشته، چې په کلونو کلونو به د نړۍ له اصلي دینونو سره تړلي وو.» دغې مقالې په اروپا او اسیا کې د دین پر راګرځېدو تمرکز درلود. دغه راز د انګلیس راډیو ټلوېزیون (بي بي سي) د راپور پر اساس؛ دغه د دین راګرځېدنه په منځني ختیځ او شمالي افریقا کې هم شته او هره ورځ خلک د دې ادعا کوي، چې کم مذهبي دي.  

ایا لازمه ده، چې د دین پرېښودل موږ حیران کړي؟

نه، د دین پرېښودل باید حیرانونکي نه وي؛ ځکه د دین د محدودیت لپاره د سیکولار ـلېبرالېزم اساس، شخصي عبادت دی، نو په سازمان ورکولو او د ټولنې په امورو کې هېڅ رول نه لري. دین ته د شخصي عقیدې په سترګه کتل کېږي، چې په فردي ډول عمل پرې کېږي. دغه راز موږ په داسې یوه نړۍ کې ژوند کوو، چې په پراخه توګه سیکولاره شوې او ازادې ټاکنې، بشري حقونو، د پردیو زغمل، چاپېریال ساتنې، جنسیتي برابري او د بیان ازادۍ ته یې لومړیتوب ورکړی دی. سرچینه: (فورین افیرز)

ستونزه همدا ده، که د خصوصي ژوند تر څنګ دین وساتو، نو څه ډول بیا پولې وټاکو؟ ایا په تعلیمي سیسټم کې مو مذهبي زده کړې ته اجازه ورکوو؟ ایا له کورنۍ او ملګرو سره د معاملاتو پر مهال د دین دخالت ته اجازه ورکوو او یا دین ته اجازه ورکوو، چې زموږ په فردي ژوند کې محدویت رامنځته کړي؟ که چېرې دین ته اجازه ورکړو، چې زموږ عملونه رهنمایي کړي، نو تر کومې کچې به وي؟ ایا لازمه ده، چې د نظرونو د اختلاف پر مهال د خپلو پرېکړو اساس دین وګرځوو؟ که دغه اختلافات په قانوني موضوعاتو کې وي، بیا څنګه؟

 هغه ټولنه چې په په پراخه توګه لېبراله شوي وي، له دین څخه بېزاري پکې باید حیرانونکې نه وي او دا یو حقیقت دی. ځکه هغوی داسې یوه ټولنه لري، چې مذهبي عقاید یې د باورونو او کړنو اساس نه، بلکې لېبرالېزم یې اساس دی. یعنې دین د دوی د ژوند برخه نه ده. د پرېکړو اصلي ټکی او محور یې اقتصادي ګټې دي. اخلاق بیا هغه موضوع ده، چې په فردي ګټو راڅرخي. دین د هغو سیاستوالو لپاره یوه ښه وسیله ده، چې په ژورو مذهبي هېوادونو کې لېبرال نظم پرې وساتي او د ټولنې کنټرول پرې تضمین کړي. په لېبرال ټولنو کې فردیت تر ټولنیزتوب ډېر مهم دی او د خوشبخت ژوند افکار په پراخه توګه تیتوي.

برعکس؛ سیکولار کول د یوې پایدارې ټولنې لامل نه دي ګرځېدلي، بلکې له حل لارې پرته یې مختلفې ستونزې راولاړې کړي دي. جنسي تبعیض، جنسي تجاوز، د جنسیت تغیر، د وسلې په وسیله توتریخوالی، وژنه، شکنجه او نسل وژنه؛ د ستونزو هغه موارد دي، چې لېبرال ټولنه یې نه شي حلولای.

لازمه نه ده چې د دین د پرېښودو له کبله دې، موږ دغه موارد حیران کړي. باید موږ په غربي ټولنه کې د خلکو د نارضایتۍ په فکر کې کړي. دغه راز په غربي ټولنه کې د Covid-19 اغېزې یوه ښه بېلګه ده او موږ په یوه تاریخي تحول کې ژوند کوو. غربي نظام د کمزورتیا په حال کې دی او ورځ تر بلې کمزوری کېږي. غربیان د نوو کسانو په ګومارلو او خپلو احمقانه طرحو سره، غواړي خپلې تشې ډکې کړي، چې په دغو بحثونو کې د دین ضد احساسات او له دین او مهاجرینو سره دښمني کوي. دا هغه مکر دی، چې دوی یې همېشه د ستونزو پر مهال کاروي. دغه راز اسلامي امت یې خپل دښمن ګرځولی، څو خلک د خپلو ستونزو حل په اسلام کې ونه لټوي؛ خو دغه حالت باید موږ ته د اسلامي دولت د تاسیس فکر راکړي او موږ باید د دغې موخې لپاره دا یو ښه چانس وبولو.  

هېره نه کړئ، چې اسلام د نورو دینونو په شان نه دی. اسلام د انساني ستونزو لپاره جامع افکار او حلارې لري. دغه راز زموږ د ژوند پر ټولو برخو اغېزه لري، د اسلام تاریخ او د اسلامي دولت بریاوې یې ښه دلیل دی. اوسنی حالت دا ښيي، چې اسلام په پوره توګه نه دی پلی شوی.

موږ د اسلامي دولت تاسیس ته اړ یو!

دین له دولت څخه بېلول ناممکن دي. واقعیت دا دی، چې موږ یوه داسې اساس ته اړتیا لرو، چې زموږ د ژوند امور تنظیم کړي. په رښتیا چې له ډول ډول نفساني غوښتنو سره، انساني عقل د احکامو د صحت او غلط لپاره معیار نه دی. نو په دې ډول دین داسې یو څه نه دی، چې هغه څنډې ته کړو او په فردي ژوند پورې یې محدود کړو. زیاتې ستونزو او ټکرونه دي، چې دغه امر رامنځته شوی او دا ناممکنه ده، چې دین د ژوند په یوه برخه پورې محدود کړو. که په سمه توګه اسلامي دولت ایجاد او تطبیق شي، نو اسلام دغه ډول ستونزې نه لري. الله سبحانه وتعالی فرمایي:

﴿الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلَامَ دِيناً﴾ [مائده: 3]

ژباړه: نن مې ستاسو دین درپوره او خپلو ټول نعمت مې درکړ. اسلام مې د دین په توګه ستاسو لپاره غوره کړ.

دغه راز باید ووایم چې غرب او پلویان یې په دې هڅه کې دي، چې موږ د لېبرالېزم په طرف بوځي، خو لا هم اسلامي امت له اسلام سره خپلې اړیکې نه دي پرېکړي. باید هېر نه کړو، چې څه ډول باید اسلام تطبیق شوی وای، هغسې نه تطبیق کېږي. د اسلامي دولت بیا تاسیس په دې مانا دی، چې زموږ د ټولو پرېکړو اساس د الله سبحانه وتعالی احکام دي. دا ناممکنه ده، چې یو سیکولار نظام دې اسلام تطبیق کړي او یا دې اسلام سمون ورسره ولري. په اسلام کې اخلاق د بحث وړ موضوع نه ده، الله سبحانه وتعالی زموږ خالق دی، چې زموږ اړتیاوې ښې ورته معلومې دي. احکام یې زموږ لپاره ټاکلي، څو زموږ او نورو کیفیت او اړیکې وښيي. د دین او دولت امور واجب دي، چې یو ځای وي، نه بېل.

دغه امر زموږ د ژوند د ټولو اړخونو توازن ساتي، ټولنه او فرد تر خپلې اغېزې لاندې راولي. قوانین او احکام زموږ د ژوند په ټولو برخو کې شامل دي او دغه احکام د خلکو د ساتلو او هغوی ته یې د حقونو د ورکولو لپاره دي.

لیکواله: فاطمه مصعب

د حزب التحریر مرکزي مطبوعاتي دفتر غړې

ژباړن: حبیب الله حبیب

 

د مطلب ادامه...

الکترو مقناطیسي څپې

  • خپور شوی په سیاسي

(ژباړه)

په هوا کې شته الکترو مقناطیسي څپې په سمندرونو کې لامبووهونکو کښتیو ته ورته دي، ځکه سیندونه، فضا او نور موارد چې ماهیت یې د اشخاصو له تصرف څخه مخنیوی کوي، دا ټول عامه ملکیت بلل کېږي.

پر همدغه اساس، لاندې درېیو ټکو ته په پام، د دولت، شرکتونو او افرادو لپاره جایزه ده څو په کښتیو او فضا کې الکترومقناطیسي څپې ولري:

۱. له دغو څپو څخه ګټه اخیستل د واټونو په څېر په عامه ملکیت کې د ستنو لګولو ته اړتیا نه لري.

۲. کله چې عامه ملکیت له نورو څخه د ګټې اخیستنې خنډ شي او یا هغوی ته زیان ورسېږي، په دې صورت کې د دولت دنده ده چې دا ستونزه په اداري بڼه حل کړي او د ټولو لپاره له عامه ملکیت څخه ګټه اخیستنه تضمین کړي. پر همدغه اساس، دولت د عامه چارو د ساتنې لپاره په سیندونو او سمندرونو کې د کښتیو مسیر او همدارنګه ټرافیکي ستونزې په واټونو کې تنظیموي. څنګه چې رسول الله صلی الله علیه وسلم په صحیح بخاري کې فرمایي:

«الإمام راعٍ ومسئول عن رعيته»

ژباړه: امام د شپون غوندې دی او د خپل رعیت مسولیت لري.

۳. که له عامه ملکیت څخه ګټه اخیستنه فرد، دولت او ټولنې ته د زیان رسېدو لامل شي، د (زیان) قاعدې اړوند د دې ګټې اخیستنې مخه نیول کېږي. (هر مباح چې د زیان لامل شي، مخه یې نیول کېږي او نور مباح د اباحت په حالت کې پاتې کېږي.)

پر همدغه اساس، که په عامه ملکیت کې ستنې نه وي پیدا شوې او یا دغه شرکتونه د افرادو په ملکیت کې پیدا شوي وي او یا ښکاره شوي وي، د الکترو مقناطیسي څپو در لودو په اړه باید لاندې موارد په پام کې ونیول شي:

۱. د ګټې اخیستنې د تنظیم په خاطر دغو ملکیتونو په واک کې درلودل یوازې د دولت په اجازې ورکولو سره مجاز دي، څو دولت له عامه ملکیت څخه ګټه اخیستنه داسې تنظیم کړي چې ټول کسان په سم ډول ترې ګټه واخلي.

۲. دولت باید له هر ډول مباح الکترو مقناطیسي څپو څخه ګټه اخیستنه چې نورو ته زیان رسوي، منع کړي. د بېلګې په توکه، که کوم څوک له الکترو مقناطیسي څپور کارولو څخه د مسلمانانو د جاسوسۍ لپاره ګټه واخلي، لازمه ده چې دولت یې مخه ونیسي؛ خو که له الکترو مقناطیسي څپو څخه ګټه اخیستنه په عامه ملکیت کې د ستنو جوړېدو لپاره وي، دا ډول ګټه اخیستنه د شرکتونو لپاره جواز نه لري، بلکې یوازې دولت کولی شي ګټه ترې واخلي.

ژباړه: بهیر «ویاړ»

د مطلب ادامه...

د اذربایجان او ارمنستان تر منځ شخړه

  • خپور شوی په سیاسي

(ژباړه)

پوښتنه:

د ۲۰۲۰م، د اکتوبر په ۴مه د یکشنبې په ماښام، د اذربایجان ولسمشر الهام علي یووف پخپله وینا کې، چې له ټلویزیون څخه په ژوندۍ بڼه خپرېده، وویل: «ارمنستان اړ دی چې د ناګورونا قره باغ د جګړې تر پایته رسېدو وړاندې زماني جدول جوړ کړي.» علي یووف د جبراییل پر ښار واکمني د ارمنستان او د هغه د ملاتړو لپاره یو درس وباله او ویې ویل چې غوره ده عبرت ترې واخلي. سرچینه: (الجزیره، ۲۰۲۰ م، د اکتوبر ۵مه)

د ارمنستان او اذربایجان تر منځ نښته د ۲۰۲۰ م، د سپټمبر په ۲۷مه سهار مهال پیل شوه، چې د دواړو لورو تر منځ د ۱۹۹۴م، تر اوربند وروسته یې، ساری نه درلود. که څه هم د دواړو هېوادونو تر منځ وخت ناوخته نښتې کېدې. لکه په ۲۰۱۶ م کې، چې ترکیې هغه وخت هېڅکله د اذربایجان پوځي ملاتړ ونه کړ، خو دا ځل ترکیې په رسمي ډول اعلان کړی چې د اذربایجان ملاتړ کوي. داسې ښکاري چې ترکیه د دغه ملاتړ تر شاه ځانګړې موخې لري، دا موخې څه شی کېدای شي؟ ولې ترکیه دا ځل تر دې کچې د لاسووهنې هوډ لري؟ په دغې قضیه کې د مینسک ډلې دولتونو په ځانګړي ډول دریو لویو دولتونو (روسیه، امریکا او فرانسه) دریځ څه دی؟ ډېره مننه.

ځواب:

د روان حالت په اړه دغه ټکي  راسپېړو:

۱- اذربایجان اعلان وکړ، چې ارمنستان د ۲۰۲۰م، د سپټمبر په ۲۷ مه د سهار لخوا د ارمنستان په خاوره برید وکړ. د اذربایجان دفاع وزارت وویل:«د ارمنستان بریدونو ډېر ملکي وګړي وژلي، دغه راز په توغندیزو بریدونو کې کلیو او غیر نظامیانو ته زیان اوښتی دی.» په بیانیه کې ویل شوي، چې د اذربایجان ځواکونو هم د دښمن پر ضد بریدونه کړي او د اوسپنې پټلۍ په اوږدو کې يې پر پوځي وسایلو او موټرو برید کړی دی. دغه راز (اوسا۱۲)  ډوله توغندي يې هم موخه ګرځولي دي.» سرچینه: (الجزیره، د ۲۰۲۰م، د سپټمبر ۲۷ مه)

د اذربایجان پارلمان په ځینو ښارونو او کلیو کې د جګړې د تیارسئ پر سره هوکړه کړې ده. له بله اړخه ارمنستان هم جنګي وضعیت اعلان کړ او په خپله دولتي  پاڼه يې د یوه مسیحي روحاني انځور خپور کړ، چې وسله يې په لاس کې وه او کفري صليبې نښه يې په غاړه وه، څو وښيي چې د مسلمانانو  پر وړاندې یوه صليبي جګړه ده. د ارمنستان لومړي وزیر نیکول باشینیان په خبرو کې د خپل هېواد دريځ داسې اعلان کړ: «اذربایجان زموږ د خلکو پر وړاندې جګړه پیل کړې او لرې نه ده، چې ټوله سیمه به ونیسي او نړيوال امنیت به وګواښي. په دغه قضیه کې به د ترکیې دريځ، د قفقاز جنوب ته ناوړه پایلې ولري.» هغه نړيواله ټولنه وهڅوله، څو په دغه شخړه کې، چې له ۱۹۹۱م، څخه را پدیخوا د باکو ویریفان  ترمنځ د قره باغ په اړه موجوه ده،  د ترکیې له لاسوهنو مخنیوی وکړي. سرچینه: (الجزیره، د ۲۰۲۰م، د سپټمبر ۲۷ مه)

۲- اذربایجان ویلي چې دا ځل نښته جدي او جګړه قاطعانه ده. الهام علي یووف د ۲۰۲۰ م، د سپټمبر په ۳۰ مه ويلي و: «د قره باغ په اړه خبرې بې ګټې وې او اړتیا نشته، چې نوي مذاکرات وشي.» هغه زیاته کړه چې اذربایجان پرېکړه کړې، څو خپله خاوره یو ځای کړي او لښکر يې په سیمه کې ښه پرمختګ وکړي او څوک حق نه لري، چې د اذربایجان ځواکونه له هغو ځایونو بهر کړي چې نيولي يې دي. د ارمنستان د ځواکونو وتل یوازینی شرط دی، چې اذربایجان مطرح کړی دی. د شخړو درېدل هم په دغه شرط پورې اړه لري، چې یریفان يې ومني. هغه زیاته کړه: «موږ یوازې یو شرط لرو؛ هغه دا چې له کوم قید وشرط پرته د ارمنستان وسله والو ځواکونه زموږ له خاورې ووځي. که د ارمنستان دولت دغه شرط قبول کړ، جګړه او وینه تویدنه به ودرېږي.» سرچینه: (الجزیره، ننۍ روسیه، د ۲۰۲۰م، د سپټمبر ۳۰ مه)

داسې ښکاري چې اذربایجان د ترکیې له ملاټر ډاډه دی. او په دغه ملاټر کې به ورسره رښتینې وي او خاوره به يې ازاده کړي.

۳ـ دا ځل د دواړ لورو تر منځ نښته د ۲۰۲۰م، د جولای په ۱۲مه ونیښته او درې ورځې يې دوام وکړ. دواړو لورو ته له ډېرو زیانونو ورسته ودرېده. ورپسې ترکیې په لومړي ځل سر راپورته کړ، هوايي او ځمکني ځواکونه يې اذربایجان ته ولېږل او د دواړو هېوادونو، په پوځي مانورونو کې يې ونډه واخیسته. دغه مانورونه د ۲۰۲۰م، د جولای په ۲۹مه پيل او دوې اوونۍ يې دوام وکړ. ترکيې وښوده، چې د اذربایجان قضیه او اشغال شوې خاوره يې په غاړه اخیستې ده. دا داسې کړنه وه، چې پخوا هېڅکله ترکیې نه وه ترسره کړې، که څه هم دواړو لورو د ۱۹۹۴م، له اوربند راپدېخوا کله کله نښتې کولې؛ خو وروستۍ شخړه نسبتاً شدیده ښودل شوې ده. د اپرېل میاشتې له پيله د ۲۰۱۶م، تر همدغه میاشتې پورې وه. خو ترکیې د اردوغان له تسلیت پرته د جګړې د قربانیانو او اذربایجان په اړه، نور هېڅ عملي اقدام ونه کړ. ځکه شرایط هغه وخت داسې وو، چې د امریکا پلانونو د دې غوښتنه کوله، چې  ترکیه له روسیې سره هوکړه ولري، څو دواړه دولتونه د سوریې د نظام د ټیکاو لپاره، چې په امریکا پورې تړلی نظام دی، له یو بل سره همکاري وکړي. دغه راز د سوريې انقلابیون د حاکم نظام لپاره وځپي، څو د اسلام له راتګ مخنیوی وکړي. په داسې حال کې چې د ارمنانو سرکشي له اذربایجان څخه د روسیې د مرستې په وسیله په ۱۹۸۸م، کې پيل شوه او کله يې چې اعلان وکړ، د قره باغ سیمه يې په ۱۹۹۱م، کې نیولې او د ځان لپاره يې خپلواک جمهوريت جوړ کړی دی. نښتې له هماغه وخته د دواړو لورو تر منځ تر ۱۹۹۴م، پورې دوام وکړ او اذربایجان د قره باغ، له ۲۰ څخه تر ۲۴ سلنه خاوروه ، چې له پنځو ولایتونو جوړه وه، د ختيخ له پنځو ولایتونو سره یو ځای له لاسه ورکړه.  ددغې سیمې څه کم یو ميلیون مسلمانان کډوال شول. د روسیې اردو مستقیماً په دغه نښته کې لاسوهنه وکړه او لا هم روسان د ارمنستان تر شا ولاړ دي او له دغه کوچني هېواد  څخه ملاتړ کوي، چې له اذربایجان څخه یې نفوس او ځواک کم دی.

۴- ترکیه د اذربایجان په قضیه کې د امریکا په محور راڅرخي، لکه څرنګه چې ترکیې د ۲۰۰۹م، د اکتوبر په ۱۰مه د سویس په زیورخ کې له ارمنستان سره هوکړه لاسیک کړه؛ هغه هوکړه چې ترکیې د دواړو هېوادونو پولې په رسمیت و پېژندلې. ديپلوماتیکې اړیکې پیل شوې، دواړو لورو یو دې بل هېواد ته سفرونه وکړل، قنسولګرۍ يې پرانیستې او دوه اړخیزو اړیکو يې په ټولو برخو کې پرمختګ وکړ. دغه راز سیمه ییزې او نړيوالې همکارۍ يې هم پیل کړې چې ورسره له ترورېزم سره مبارزه او د ډيموکراسۍ پرمختګ په سیمه کې پيل شو.  په پایله کې يې په تاریخي منابعو او اسنادو علمي تمرکز وکړ چې موخه يې د تاریخي ستونزې (د ارمنانو ډلییزه وژنه) پای ته رسول وو. همدارنګه باید پوه شو، چې اردوغان مخکې له هغې چې ارمنان د اذربایجان له اشغالي خاورې، (قره باغ او شاوخوا سیمو) ووځې، له ارمنستان سره يې  هر ډول هوکړه نه منله. یاده هوګړه د دواړو تر منځ د امریکا د پخواني ولسمشر اوباما په مستقیمه غوښتنه وشوه؛ لکه څرنګه يې چې د ۲۰۰۹م، د اپریل په شپږمه سفر وکړ، څو د ترکیې او ارمنستان تر منځ هغه اختلافات حل کړي، چې په ۱۹۹۳م، کې رامنځته شوي وو او له امله يې خپلې پولې د یو بل پرمخ  تړلې وې. له دې سره اردوغان هممهاله اعلان وکړ، چې چمتو دی له ارمنستان سره هوکړه لاسلیک کړي، پرته له دې چې دغه مساله له اذربایجان سره شریکه کړي او پرته له دې چې فکر وکړي د اذربایجان خاوره ارمنانو اشغال کړې او یو میلیون اذربایجاني مسلمان ارمنانو یې کډه کړي دي. د امریکا د بهرنیو چارو وزارت اعلان وکړ، چې دغه هوکړه تاریخي وه او امریکا ګډون پکې وکړ.

۵ـ اذربایجان د ارمنانو له وتلو مخکې د هوکړې پر لاسلیک انتقاد وکړ او له ترکیې څخه يې وغوښتل، چې خپلو مخکینیو ژمنو ته راوګرځي او خپلې پولې وتړي، څو ارمنان له  اشغالي سیمو و نوځي او له ارمنستان سره باید اړيکې ټینګې نه کړي. ایلاف وېب پاڼې د ۲۰۰۹م، د اوکتوبر په ۱۰مه د یوه خبر په خپرولو سره لیکلي و: «د ترکیې او ارمنستان د بهرنیو چارو وزیرانو د شنبې په ماښام دوه اړخیزه هوکړه او د سویس په زوریخ کې د اړیکو د بیا پیل په موخه لاسلیک کړه. د دواړو هېوادو د بهرنیو چارو وزیرانو، ادوارد نالبندیان او احمد داوود اوغلو وروسته له هوکړې، یو بل ته په ډېره مینه لاسونه ورکړل.» د اروپا او اسیا په چارو کې د امریکا د بهرنیو چارو مرستیال فیل ګوردن  په دغه هوکړه کې ګډون درلود او ویې ویل: «نن د شنبې په ماښام موږ په یوه تاریخي پېښه کې ګډون کړی.» د بهرنیو چارو پخوانۍ وزېرې هیلیري کلنټن هم چې شپږو اروپايي هېوادونو ته يې سفر درلود، له لندن څخه مخکې د سویس زوریخ ته لاړه او د ترکیې او ارمنستان د هوکړې په مجلس کې يې ګډون وکړ. دغه راز د امریکا یوه لوړ پوړي چارواکي ويلي، چې اوباما له دغه هوکړې ډېر خوښ دی او هغه مخ پر وړاندې یو لوی ګام بولي. خو اذربایجان د هوکړې په سبا ورځ، د ترکيې او ارمنستان د اړیکو عادي کېدل وغندل او ګواښ یې ورته وکړ، چې د ترکيې پر مخ د ارمنستان د پولو خلاصېدل، شاید د قفقاز جنوب نا امنه کړي. د اذربایجان د بهرنیو چارو وزارت په یوه بیانیه کې وویل: «د اذربایجان له اشغال شویو سیمو، د ارمنانو له وتلو مخکې د ترکیې او ارمنستان د اړیکو ټینګښت، مستقیماً د اذربایجان له ګټو سره په ټکر کې دي او د اذربایجان او ترکیې د ورورولۍ اړیکې، چې تاریخې رېښه لري، سیوری  پرې غوړولی شي.» سرچینه: (ایلاف، د ۲۰۰۹م، د اکتوبر ۱۰ مه)

۶- ترکیې د اردوغان په مشرۍ هڅه وکړه، څو اذربایجان په خوږو او بې عمله خبرو وغلوي، لکه څرنګه يې چې په هوکړه کې هېڅ داسې شرط کېنښود، چې له قره باغ سیمې ارمني ځواکونه ووځي او هوکړه يې ورسره وکړه. خو له نهه کلونو وروسته د ۲۰۱۸م، د مارچ په میاشت کې ارمنستان، چې د روسيې تر نفوذ لاندې دی، د روسانو په فشار يې یاده هوکړه رسماً لغوه اعلان کړه او له دې سره امریکا د ارمنستان د نیولو چانس چې د ترکیې په مټو یې تر لاسه کړی و، له لاسه ورکړ. روسیې په ارمسنان کې خپل نفوذ پياوړی کړ، وروسته يې د ۲۰۱۵م، د ډسمبر په میاشت کې د ګډې هوايي دفاع هوکړه له ارمنستان سره لاسلیک کړه او سملاسي يې میګ ۲۹ الوتکې، په سل هاوو عسکر، ټانګونه، دفاعي هوايي وسلې، لرې واټن ویشتونکي توغندي (اس ۳۰۰) او نږدې واټن ویشتونکي هوايي وسلې (اس ای-۶) ووېشل. روسیې خپل دغه دفاعي امکانات خپل بازار (د اورسیا اقتصادي اتحاد) ته وارد کړل، چې په ۲۰۱۵م، د جنوري په لومړۍ نېټه عملاً پیل شو، د بیلاروس، قزاقستان او قرغزستان په ګډون ارمنستان یو ځای د روسيې د تولیداتو بازار ، د ازادی راکړې ورکړې خدماتو تر نامه لاندې راغلل. د دغه بازار داخلي تولیدات پنځه ټریلیونه امریکايي ډالرو ته رسېږي، چې ډېری يې د روسيې په ګټه دي.

۷-  وروسته له دغو پېښو، امریکا د خپل نفوذ د پیاوړتیا لپاره، په اذربایجان کې د روسيې د نفوذ د کمرنګه کولو لپاره، بله لاره ولټوله، څو خپله لاره ارمنستان ته خلاصه کړي. ترکيې ته يې اشاره وکړه، چې له اذربایجان سره دې د اقتصادي او سیاسي اړیکو تر څنګ پوځي اړیکې هم ټینګې کړي، څو د امریکا نفوذ قوي شي او ارمنستان تر فشار لاندې راشي او په دې ډول به د امریکا نفوذ ته خپلې دروازې خلاصې کړي. وروستۍ نښتې د جولاۍ په وروستیو کې ترسره شوې، داسې ښکاري چې دغه نښتې له مخکې پلان شوې وې، څو ترکيه د خپلو پوځي تمریناتو ته پلمه ولري. وروسته شخړې لوړې شوې، چې په پایله کې د دواړو لورو تر منځ جګړه وشوه. د ترکيې ولسمشر اردوغان د ۲۰۲۰م، د اوکتوبر په ۲۷مه له نښتو وروسته، په خپله ټويټر پاڼه ولیکل: «نړیواله ټولنه دوه اړخیزه عمل کوي او د ارمنستان د تحریک امیزه بریدونو پر وړاندې يې مطلوب عکس العمل  نه دی کړی. له بده مرغه د مینسک درې اړخیزې ډلې، هم د دغه بحران د حل لپاره دېره فاصله لري او نږدې ۳۰ کاله کېږي، چې بابېزه درېځ يې په دغه قضیه کې لا هم دوام کوي.» هغه زیاته کړه: «له شک پرته په دغه سیمه کې د سولې ټینګښت، د ارمنستان د ځواکونو په وتولو پورې اړه لري، چې په ۱۹۹۲م کې يې د اذربایجان خاوره  اشغال کړې ده. ترکیه به همدارنګه دخپل ملګري ورور، اذربایجان تر څنګ ولاړه وي.» سرچینه: (د ترکیې خبري اژانس، د ۲۰۲۰ م، د اوکتوبر ۲۸ مه)

خو ارودغان فکر کوي، چې خلک حافظه نه لري او داسې ښيي چې په دغه قضیه کې هېڅ ګناه نه لري. له ارمنستان سره په هغه هوکړه کې يې له هېڅ شي سترګې پټې نه کړې. له ارمنستان سره يې په ۲۰۰۹م، کې  د امریکا د خدمت لپاره د سولې هوکړه وکړه، چې د اذربایجان له خاورې د ارمنانو وتلو، ته هېڅ اشاره نه وه پکې شوې ان یوه کلیمه هم نه وه پکې ذکر شوې.

۸ـ کله چې ارمنستان یاد هوکړه لیک، د هغه له لاسلیک نهه کاله وروسته لغوه کړ او په دې سره امریکا ونه توانېده، چې په ارمنستان کې ځان ته ځای پیداکړي، نو اردوغان یو ځل بیا راپورته شو او له دغو اشغال شوو سیمو څخه یې د ارمني ځواکونو د وتلو غوښتنه وکړه. د ده په وینا؛ «ګران ملګری» پوتین، دغه راز پر ماکرون یې نیوکې وکړې ویې ویل: «په دې اړه مې له پوتین او د فرانسې له ولسمشر ماکرون سره خبرې وکړې، خو هېڅ پایله  مې تر لاسه نه کړه. سرچینه: (د ترکیې خبري اژانس، ۲۰۲۰م، د نومبر ۱)

ده هېڅکله پر، د ده په وینا خپل ملګري او همپیمانه (ټرامپ) نیوکه ونه کړه. څرنګه به پر هغه نیوکه وکړي، په داسې حال کې چې هغه د پردې تر شا او په مستقیم ډول د ده محرک دی. ان که چېرې امریکا له دغې قضیې سره له ديپلوماتیکو لارو هم لوبه ترسره کړي، نو ټول هغه کسان یې په حقیقت پوهیږي، چې لږ سیاسي شعور هم ولري. د ۲۰۲۰م، د اکتوبر په ۲۷مه ټرامپ په یوه خبري کنفرانس کې اعلان وکړ: «امریکا به هڅه وکړي، چې په ارمنستان او اذربایجان کې راپورته شوي توتریخوالي ختم کړي.» خو بیا یې وویل: «موږ په دې اړه د اړیکو له لویې برخې څخه برخمن یو، موږ به وګورو چې د دغو بریدونو د درېدو توان لرو او که نه.» سرچینه: (الجزیره، ۲۰۲۰م، د اکتوبر ۲۷مه)

دا په دې مانا ده، چې که دی وغواړي دغه بریدونه بندولی شي. دغه راز ده ونه ویل، چې امریکا به له فشار څخه کار واخلي او د دواړو اړخونونو د حلارې او یوې پایلې ته د رسېدو لپاره به ټول زور وازمویي. هغه دغه مسالې ته سرسري وکتل او ویې ویل: «که زموږ په وس کې وي.» په داسې حال کې چې که امریکا وغواړي کوم کار تر سره کړي، نو له خپل ټول زور څخه کار اخلي! د امریکا د بهرنیو چارو وزارت په بیانیه کې داسې ویل شوي دي: «امریکا د جګړې زیاتېدل په سختو ټکو غندي او د بهرنیو چارو وزارت مرستیال سټيفن بیجون د اذربایجان او ارمنستان د بهرنیو چارو وزیران تشویق کړل، څو جګړه ودروي او د مینسک ډلې له رییسانو سره په نیږدې راتلونکي کې د مذاکراتو لپاره همکاري وکړي. دغه راز ټنیګار یې وکړ، چې واشنګټڼ د دواړو اړخونو سوله ییز حل او پایدارې سولې رسېدو لپاره ژمن دی.» سرچینه: (قطر او العالم ایران الجزیره، ۲۰۲۰م، د اکتوبر ۲۷مه)

امریکا په خپله دغه غوښتنه کې دواړه اړخونو اذربایجان او ارمنستان مساویانه خطاب وګرځول، ځکه په دغه قضیه کې د امریکا موقف داسې دی، چې غواړي په دواړو هېوادونو کې خپل نفوذ وساتي او هلته د روسیې موقف راټیټ او له منځه یوسي. دغه ټول دریځونه ښيي چې امریکا د ترکیې له کړنو راضي ده او دا چې ترکان د امریکا په اشاره اذربایجان ته ولاړل، که داسې نه وي، نو څه دلیل شته، چې د اناضول اژانس په وینا؛ د ۲۰۲۰م، د اکتوبر په ۲۹مه، د امریکا د ملي امنیت رییس روبرت اوبراین، د ترکیې له ولسمشرۍ ویاند ابراهیم قالین سره په اړیکه کې شي او د اذربایجان او ارمنستان د لانجې په اړه به خبرې ورسره وکړي، نو ایا ویلی شو چې د دغې قضیې تر شا د امریکا لاسونه نشته؟

۹ـ بله خبره دا ده، چې اردوغان او د هغه حکومتي مسوولین دې ته شله دي، چې د امنیت شورا او مینسک ډلې د هغو ظالمانه پرېکړو د پلي کولو لپاره مذاکرات پیل کړي، چې د امریکا، فرانسې او روسیې په رهبرۍ په ۱۹۹۲م، د امنیت سازمان او اروپا په همکاري رامنځته شوي دي. اردوغان د دغو پرېکړو پلي کول غواړي، چې بالاخره د ارمنیانو په ګټه تمامیږي، دغه راز اوربند هم د امنیانو په ګټه دی. دغه ټول واقعیتونه ښيي، چې د حالت خرابولو لپاره هدفمندانه هڅې روانې دي، څو د فشار په موخه سیاسي او ډیپلوماتیکو فعالیتونو ته لار هواره شي؛ دا هغه څه دي، چې امریکا یې غواړي. جګړې په ډېری مواردو کې سیاسي او ديپلوماتیکو فعالیتونو ته د لارې هوارولو په موخه کارول کېږي او دا کار هم د امریکا په اشاره تر سره کېږي. د دغې قضیې په اړه له هرې خوا غږونه راپورته کېږي، د قضیې سیاسي حل غواړي او همدارنګه هڅه کوي، چې د امنیت شورا له خوا رامنځته شوې پرېکړې پلې کړي. د ترکیې مسوولینو په خپلو خبرو کې ویلي، چې موږ په هغه صورت کې له اذربایجان څخه ملاتړ کوو، چې د امنیت شورا پرېکړو ته غاړه کېږدي. د ترکیې د بهرنیو چارو وزیر چاوش اوغلو، په انقره کې د اذربایجان په سفارت کې وویل: «د اذربایجان د یووالي په اړه، د ملګرو ملتونو، د اروپا شورا، امنیت سازمان او د اروپا همکاریو پرېکړې واضح دي او که چېرې ارمنستان له اذربایجان څخه ونه وځي، نو هېڅکله به دا مساله حل نه شي.» سرچینه: (الجزیره، ۲۰۲۰م، د سپتمبر ۲۹مه) باید ووایم، چې یادې پرېکړې د قره باغ لپاره نه دي رامنځته شوې، بلکې د نورو سیمو لپاره دي، چې دا په خپله د اذربایجان د قضیې په اړه دسیسه په ډاګه کوي.

۱۰ـ روسیه د ارمنستان تر شا ولاړه ده. ارمنستان د اذربایجان په پرتله کوچنی هېواد دی، کم نفوس او کمزوری ځواک لري، خو روسیه یې د وسلو او وسایلو له اړخه ملاتړ کوي او د بقا لامل یې ګرځېدلې ده. ارمنستان د ټولیز امنیت د سازمان غړی هېواد دی، چې روسیه یې رهبري کوي او روسیه په دغه سازمان کې پراخ پوځي حضور لري، نو دا ناممکنه برېښي، چې روسیه دې ارمنستان یوازې پرېږدي او که داسې ونه کړي، نو د قفقاز په شمال کې د امریکا حضور ته زمینه برابرېږي؛ هغه ځای چې د روسیې د فدرال برخه ګڼل کېږي. د روسیې د بهرنیو چارو وزیر سرګي لاوروف له خپل ارمنستاني سیال زوهراب مناتساکانیان سره په ټلېفوني خبرو کې وویل: «موږ په فرباغ کې د تحرکاتو له امله په تشویش کې یو او د دغو بریدونو په درېدو ټینګار کوو.» سرچینه: (اسپوتیک، ۲۰۲۰م، د اکتوبر ۲۷مه)

که ترکیه ارمنستان غندي، نو باید روسیه هم وغندي، ځکه چې اصلي ملاتړې یې ده او پر هغوی یې خپل نفوذ تپلی دی. دغه راز ارمنستان د روسیې له ملاتړ پرته هېڅکله د یرغل جرات نه لري. ستاسو د دښمن ملاتړی، ستاسو دښمن هم دی. خو ترکیه د اردوغان په رهبرۍ، په سوریه کې د جنایتکار بشار اسد په حاکمیت سره، د مسلمانانو د وژلو لپاره  له روسیه سره یو لاس ده. په ورته وخت کې ترکیه د امریکا د لاس اله ده، چې هغه یې د روسیې پر وړاندې د خپلو ګټو د خوندي کولو لپاره کاروي. دا به هېڅ ساده نه وي، چې روسیه په سیمه کې خپل نفوذ له لاسه ورکړي، لکه د اوکراین او جورجیا قضیه. نو په هېڅ وجه به په دې پړاو کې دغه بریدونه او لانجې پای ته ونه رسېږي، خو سیاسي لوبو او ډیپلوماتیکو فعالیتونو ته به لار هواره شي، ځکه دغه کار د روسیې د غولولو لپاره ګټور دی.

۱۱ـ په دغه قضیه کې د فرانسې حضور متفاوت دی، ځکه چې فرانسه په دغه سیمه کې نفوذ نه لري. خو هڅه کوي ځان د یوه لوی دولت په توګه وښيي او همدارنګه غواړي په مینسک ډله کې خپل غړیتوب وساتي؛ هغه ډله چې په ۱۹۹۲م، کې د امنیت شورا او اروپا د همکاریو پر اساس د اذربایجان او ارمنستان د قضیې د حل په موخه رامنځته شوه. دغه ډله هڅه کوي، چې د ترکیې پر وړاندې ودرېږي، ځکه ترکیه د فرانسې په ګډون د اروپا د نفوذ  د له منځه وړلو په هڅه کې ده، د دغې کار دلیل دا دی، چې ترکیه د امریکا په مدار راڅرخي. لکه څرنګه چې ماکرون د ۲۰۲۰م، د سپتمبر په ۳۰مه په لاتفیا کې د یوه کنفرانس په ترڅ کې وویل: «له هغو تبلیغاتو خبر شوم، چې ترکیه یې د اذربایجان د موقف د تایید لپاره ترسره کوي او باوري یم، چې دغه تبلیغات خطرناک دي. فرانسه د هغو پیغامونو له کبله په تشویش کې ده، چې په تېرو څو ساعتونو کې ترکیې د جګړې د شدت په اړه ورکړي دي؛ هغه پیغامونه چې په ناګورني قرباغ کې د اذربایجان له خوا د جګړې د بیا پیل خنډونه څنډې ته کوي او موږ یې نه منو.» سرچینه: (رویټزر، ۲۰۲۰م، د سپتمبر ۳۰مه)

د ترکیې د بهرنیو چارو وزیر چاوش اوغلو، هماغه وخت د ماکرون د خبرو په ځواب کې وویل: «له ارمنستان څخه د فرانسې د ملاتړ کچه، د هغه د استعمار تر بریده رارسېدلې ده.» سرچینه: (اناضول، ۲۰۲۰م، د سپتمبر ۳۰مه) فرانسه د خپلو متناقضو موقفونو پر اساس هڅه کوي، چې ځان منځګړی او بې طرفه وښيي. فرانسه په سیاسي لوبو سمه نه پوهېږي، له همدې کبله یې دریځونه په ډاګه کېږي او که د خپلو دریځونو د پټولو هڅه وکړي، بیا تناقض پکې لیدل کېږي. لکه څرنګه یې چې د جګړې له پیل وروسته بیانیې ورکړې؛ د فرانسې د بهرنیو چارو وزیر فون دیر مول وویل: «فرانسه په قرباغ کې د جګړې او د قربانیانو د راپورونو له کبله سخته په تشویش کې ده. په ځانګړې توګه د غیر نظامیانو د قربانۍ له کبله او د جګړو ژر تر ژره بندېدل او همدارنګه د خبرو بیا پیل غواړي.» هغه زیاته کړه: «فرانسه په مینسک ډله کې د خپلو شریکانو (روس او امریکا) تر څنګ د رهبرې غړې په توګه، دا تاییدوي چې د دغې لانجې د حل لپاره د نړیوالو قوانینو په چوکاټ کې حلاره راپیداشي.» سرچینه: (اسپوتنیک، ۲۰۲۰م، د سپتمبر ۲۷مه)

فرانسې پرله پسې او په علني توګه د مسلمانانو پر وړاندې خپله کرکه په ډاګه کړې؛ هغه که په فرانسه کې وي، که له فرانسې څخه بهر، چې له یوه اړخه یې په فرانسه کې پر مسلمانانو فضا تنګه کړې او له بله اړخه د ازادۍ چیغې وهي. دغه راز له فرانسې بهر، لکه د ارمنستان قضیه او یا هم دا چې په لومړۍ نړیواله جګړه کې یې د عثماني دولت پر وړاندې مسیحیان راپورته کړل؛ هغه دولت چې پېړۍ پېړۍ یې دوی ته په ښه توګه خدمت کړی و. خو هغوی فرانسې وغولول او له عثماني دولت سره یې خیانت وکړ، دغه راز فرانسه یې وهڅوله، چې ډېر مسلمانان ووژني. که چېرې دوی له عقل کار اخیستی وای، په ګټه یې و. که د خلافت دولت تر حاکمیت لاندې د ذمي په توګه پاتې شوي وای، نو په امن کې به وای؛ هغه دولت چې له دوی سره په انصاف چلېده او هېڅکله به فرانسې او فرانسې ته ورته ښکېلاکګرو دولتونو له دوی څخه ناوړه ګټه نه وای اخیستې.

۱۲ـ د امنیت شورا په پرېکړو کې، چې د ترکیې په ګډون یې دولتونه پلي کول غواړي، د قرباغ سیمې ته هېڅ اشاره نه ده شوې؛ هغه ځای چې ارمنیانو اشغال کړی او ځانته یې جمهوریت پکې اعلان کړی دی. لکه د ۱۹۹۳م، د نیسان په ۳۰مه، ۸۲۲ګڼه پرېکړه کې، چې د جګړې ژر تر ژره درېدل او دایمي اوربند یې وغوښت. دغه راز د ارمنستان له اشغالګرو ځواکونو یې وغوښتل، چې د زانغیلان له سیمي، د غورادیز کیلیجدار او د اذربایجان له نورو سیمو ووځي، خو اشغال شوي قرباغ ته هېڅ اشاره نه ده پکې شوې. په همدغه کال کې نورې پرېکړې هم وشوېې، چې د پخوانۍ هغې تایید یې کاوه. لکه د ۱۹۹۳م، د جولای په ۲۹مه، ۸۵۳مه ګڼه پرېکړه، چې پخوانۍ پرېکړې یې تاییدولې. دغه راز پر آغدام ښار او د اذربایجان پر نورو سیمو تسلط یې وغانده او له دغو سیمو څخه د ټولو ارمنیانو وتل یې وغوښتل.

دغه راز د ارمنستان له حکومت څخه یې وغوښتل، څو پر قرباغ فشار راوړي، چې ۸۲۲مه ګڼه پرېکړه ومني. د همدې کال په اکتوبر کې، ۸۷۴مه ګڼه پرېکړه صادره شوه او د دواړو اړخونو تر منځ، د سولې ملاتړ یې تکرار کړ او د اصلاح شوي زماني جدول منل یې وغوښتل. اذربایجان دغه پرېکړه ونه منله، ځکه پر ارمنستان د تحریمونو لګول یې، د قرباغ له اشغال شوې سیمې څخه د ارمني ځواکونو په وتلو پورې وتړل. دغه راز د اذربایجان حکومت له دې کبله شکایت وکړ، چې د مات شوي اړخ په توګه چلند ورسره شوی دی. په اصلاح شوي زماني جدول کې، د نویو اشغال شوو سیمو پرېښودل او همدارنګه د ټولو هغو موانعو لرې کول دي، چې د قرارداد د اړیکو په لېږد ـ رالېږد کې رامنځته شوي دي او دغه کړنې باید په سوله ییزه فضا کې تر سره شي.

د هماغه کال یعنې ۱۹۹۳م، د نوامبر په ۱۲مه، ۸۸۴ګڼه پرېکړه صادره شوه، مخکینۍ پرېکړې یې تایید او د دواړو لورو له طرفه د اوربند ماتول یې وغندل، په ځانګړې توګه زنګیلان او د هوراز ښار. دغه راز د ارمنستان له اشغالګرو ځواکونو یې وغوښتل، چې له زانګیلان، ګورادیز ښار او د اذربایجان له نورو هغو سیمو ووځي، چې اشغال کړي یې دي. د امنیت شورا یوې پرېکړې هم له قرباغ څخه وتلو ته اشاره نه ده کړې. یادې پرېکړې قصداً او اګاهانه داسې ترتیب شوي، چې له قرباغ پرته د اذربایجان پر نورو سیمو تمرکز وکړي او داسې وښيي، چې قرباغ د اذربایجان برخه نه دی. دا په دې مانا ده، چې که مذاکرات پیل او بالاخره هوکړې ته ورسېږي، نو د قرباغ سیمه به د ارمنیانو په واک کې پاتې شي او په بدل کې به یې د اذربایجان له نورو سیمو وځي. ترکیه د دغو پرېکړو پلي کول غواړي، هغه پرېکړې چې له قرباغ څخه د ارمنیانو وتل نه دي پکې راغلي. لکه په سوریه کې یې چې د امنیت شورا د پرېکړو پلي کول غوښتل؛ هغه پرېکړې چې د بشار نظام ته یې هېڅ زیان نه رساوه، بلکې د هغه بقا او سیکولارستي هویت یې تاییداوه. دغه راز داسې لکه په فلسطین کې یې چې د دوو دولتونو د تاسیس حلاره ومنله؛ هغه حلاره چې تقریباً ۸۰٪ د فلسطین خاوره پکې د یهودو له خوا اشغال شوه. د قرباغ قضیه هم همداسې پاتې شوه او اوربند د ارمنیانو بریا بلل کېږي. د مینسک ډلې د مذاکراتو او حلارې په اړه هېڅ معلومات خپاره نه کړل؛ یوازې د امنیت شورا پرېکړې یې تکراري خپرې کړې، چې مخکې مو یادې کړې. خو د قضیې سیاق او روان حالت ته په کتو داسې ښکاري چې هغوی د دې نیت لري، چې د قرباغ پنځه ګونو ولایتونو د اشغال لپاره، له ارمنستان څخه اعتراف تر لاسه کړي؛ هغه خاوره چې مسلمانان یې کاملاً له خپلو سیمو څخه ایستل شوي او پر ځای یې کافر مسیحي ارمنیان ځای پر ځای شوي، څو ارمنستان له پنځو نورو اشغالي ولایتونو آغدام او فضولي څخه ووځي او قضیه حل شي. عیني لکه د فلسطین قضیه. لکه څنګه چې یهودو د امریکا په مرسته د فلسطین له التحریر سازمان او په عربي او اسلامي خاورو کې د فلسطین د ۸۰٪ خاورو د نیولو په اړه اعتراف اخیستی او مذاکرات یې د ۲۰٪ نورې خاورې پر سر چې له ۱۹۶۷م، کال راپدیخوا یهودو اشغال کړې او یا ښه ده ووایم (د خاینو حکامو له خوا ورته سپارل شوې) متمرکز کړي دي. هغه وخت چې کله یې اوربند ومانه او د امنیت شورا ۲۴۲ او ۲۴۳ګڼې پرېکړې یې ومنلې؛ هغه پرېکړې چې پر اساس یې د یهودو دولت مکلف دی، یوازې له هغو سیمو ووځي، چې د اشغال کال د جون میاشتي  په پنځمه ورځ ورته تسلیم شوې.

۱۳ـ د ترکیې پاملرنه، خیر له ځانه سره نه لري، د هر چا په قضیه کې چې د اردوغان په رهبرۍ دخالت شوی، د هغې قضیې په زیان او د امریکا ګټې پکې خوندي شوي دي. لکه د سوریې قضیه، کله چې ترکیې پر وسله والو ډلو فشار راوړ، څو د اوربند هوکړې ته غاړه کېږدي؛ هغه څه چې نه د سوریې حکومت او نه یې د ایران او روسیې په ګډون مستقیم ملاتړي وفادار ورته پاتې شول. بالاخره دغه ډلې د ترکیې په وسیله له خپلو سیمو وایستل شوې او هغه سیمې د بشار حکومت ته وسپارل شوې. همدارنګه د لبیا قضیه، کله چې ترکیې د سراج له حکومت سره مرسته وکړه او د هغه ځواکونو د سرت او جفره په طرف پرمختګ وکړ، ترکیې یو په یو خپلې مرستې ودرولې او له سراج څخه یې وغوښتل چې دوامداره اوربند ته غاړه کېږدي او له حفتر سره مذاکرات پیل کړي؛ هغه حفتر چې ترکیې غیر قانوني بللی و! نو دا ځل هم لیرې نه ده، چې د ترکیې د مرستو موخه دا وي، تر څو پر اذربایجان فشار راوړي، چې په خپل موقف کې نرمښت وښيي او دا هغه څه دي، چې دوی پکې له مسوولیت څخه تښتي. لکه څنګه چې د مینسک ډلې مذاکرات، چې امریکا یې چلوي، داسې یوه پړاو ته ونه رسېدې چې د قرباغ په موضوع کې اذربایجان ته امتیاز ورکړي. په داسې حال کې چې د قرباغ نیول له ارمني ځواکونو یې، څو څو ځلې تکرار کړي دي. خو د امریکا، روسیې او فرانسې د رسنیو له خولې، چې په دوامدراه توګوه له ارمنیانو او د امنیت شورا له پرېکړو ملاتړ کوي، داسې ښکاري چې قرباغ د ارمنستان سیمه بولي. د یادولو ده، چې د امنیت شورا پرېکړې د همدغو دریو هېوادونو له خوا ترتیب او د هغوی د غړو دولتونو له خوا تاییدېږي. په یاده سیمه کې یو ځانګړی جمهوریت رامنځته شوی، څو داسې وښيي، چې له ارمنستان څخه بېل عمل کوي او په دې ترتیب به مذاکرات لا سخت شي او دغه سیمه به بېل جوړښت غوره کړي! داغه راز په دې سره به پر ارمنستان انتقاد نه کېږي او تر فشار لاندې به نه راځي.

په هېڅ ډول د اردوغان په رهبرۍ په دغه او نورو قضیو کې باور نه شو کولی. د دواړو اړخونو تر منځ له دېرشو کالو راهیسې تر دې مهاله، ترکیې له اذربایحان سره کومه مرسته نه ده کړې، همېشه یې هغه یوازې پريښی او لاسنیوی یې نه دی کړی. نو په همدې دلیل د دې وېره شته چې د ترکیې موخه دا نه وي، چې لومړی اذربایجان ته قدرت وروبښي او وروسته یې د امتیاز ورکولو ته اړباسي.

۱۴ـ له شک پرته چې اذربایجان یو اسلامي هېواد دی او مطلق اکثریت خلک یې مسلمانان دي؛ خو پرې حاکم نظام سیکولریستي دی، چې په حقیقت کې د کمونیستي نظام دوام دی، چې له دولت او ټولنې څخه د دین د لیرې کولو هڅه یې کوله. اذربایجان او ارمنستان دواړه د درېیم راشده خلافت (عثمان ابن عفان رضی الله عنه) په وخت کې فتح شوي دي. نو هېڅکله د امریکا یا روسیې له منګولو د دغو او نورو اسلامي خاورو د ژغورولو لپاره په ترکیه یا ایران باور او تکیه نه شو کولی، بلکې واقعیت دا دی، چې دغه دوه هېوادونه همېشه د امریکا او روسیې په خدمت کې وو. مسلمانان به د دویم راشده خلافت له تاسیس پرته، هېڅکله له دغو جنجالونو د خلاصون مزه ونه څکي؛ هغه خلافت چې رسول الله صلیه الله علیه وسلم یې مخکې له مخکې زیری ورکړی او فرمایي:

«إِنَّكُمْ فِي النُّبُوَّةِ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ تَكُونَ، ثُمَّ يَرْفَعُهَا إِذَا شَاءَ أَنْ يَرْفَعَهَا، ثُمَّ تَكُونُ خِلَافَةٌ عَلَى مِنْهَاجِ النُّبُوَّةِ، فَتَكُونُ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ تَكُونَ، ثُمَّ يَرْفَعُهَا إِذَا شَاءَ أَنْ يَرْفَعَهَا، ثُمَّ تَكُونُ مُلْكاً عَاضّاً، فَيَكُونُ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَكُونَ، ثُمَّ يَرْفَعُهَا إِذَا شَاءَ أَنْ يَرْفَعَهَا، ثُمَّ تَكُونُ جَبْرِيَّةً، فَتَكُونُ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ تَكُونَ، ثُمَّ يَرْفَعُهَا إِذَا شَاءَ أَنْ يَرْفَعَهَا، ثُمَّ تَكُونُ خِلَافَةٌ عَلَى مِنْهَاجِ النُّبُوَّةِ»

ژباړه: تاسو به تر هغه په نبوت کې وئ، چې الله تعالی وغواړي او کله چې وغواړي نبووت درنه اخلي. وروسته به د نبوت پر منهج خلافت وي او تر هغه به دوام کوي، چې الله تعالی یې غواړي او کله چې وغواړي درنه اخلي یې او ورسته به سخته پاچاهي وي او تر هغه به دوام کوي، چې الله تعالی یې غواړي او وروسته چې کله وغواړي درنه اخلي یې. وروسته به ظالمانه حاکمیت وي او تر هغه به دوام کوي، چې الله تعالی یې غواړي او کله چې وغواړي درنه اخلي یې او بیا به د نبوت پر منهج خلافت وي.

 

د مطلب ادامه...

ډېره ژړا او لږ خندا د مومن صفت دی!

 سعید بن مسیب د حدیث د سند په ذکر کولو سره روایت کوي چې ابو هریره رضی الله عنه وویل: رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل:

«لَوْ تَعْلَمُونَ مَا أَعْلَمُ لَضَحِكْتُمْ قَلِيلاً وَلَبَكَيْتُمْ كَثِيرًا» (سنن الترمذی)

ژباړه: که په هغه څه چې زه پوهیږم، تاسو پوهېدلای، لږ به مو خندلای او ډېر به مو ژړلای!

د حدیث توضیح:

له علم څخه مراد هغه څه چې الله سبحانه وتعالی ته اړوند دي او له هغه چا غچ اخیستل دي چې د الله سبحانه وتعالی نافرماني کوي او له ډار څخه مراد هغه څه دي چې د نزع، د مرګ په حالت، په قبر کې او د قیامت په ورځ پېښېږي. په دغو حالتونو کې ډېره ژړا او لږ خند مناسب حالت دی.

همدارنګه دا هم معلومه ده چې د دغه حدیث موخه وېرول دي او په حدیث کې یې طبراني سبب داسې ذکر کړی: له ابن عمر څخه روایت دی چې رسول الله صلی الله علیه وسلم د مسجد لور ته روان و، ناڅاپه یې پر یوې ډلې سترګې ولګېدې چې خبرې کوي او خاندي، و یې فرمایل: په هغه ذات قسم چې زما نفس یې په واک کې دی او وروسته یې همدا حدیث بیان کړ. څخه حسن بصري څخه روایت دی چې وایي: هر څوک باید پوه شې چي مرګ ورته راتلونکی دی، قیامت یې تمځای او د الله سبحانه وتعالی په حضور کې دریدل یې په مخ کې دي، نو هغه ته ښایي چې په دنیا کې غمجن واوسي.»

کرماني ویلې: په دغه حدیث کې د بدیع صنعت کارول شوی؛ د خندا پر وړاندې ژړا، د لږوالي پر وړاندې ډېروالی او دواړو یو بل ته مطابقت.

شک نه شته چې موضوع ډېره خطرناکه ده؛ ځکه د قیامت د ورځې وېره او وار خطایي ډېره لویه او عظیمه ده! ځکه خو اړتیا ده چې په تفصیل سره بیان شي، په داسې حال کې چې نن مسلمانان ډېر لږ دغسې چارو ته فکر کوي او هېڅ شک نشته چې مسلمانان نن تر ډېره په داسې څیزونو مصروف دي چې هېڅ عاقل باید دومره په عمیق ډول په دغو څیزونو اخته نه شي. د هغې له جملې څخه د فوټبال په سیالیو مصروفه کېدل یادولی شو، چې کم شخصیته کسان لکه د سرکښه اوښې په څېر د لوبو په میدان کې یو او بل لور ته ځغلي او نور خلک ترې خوند اخلي. خپل ارزښتناکه وخت پرې ضایع کوي او د دغو لوبغاړو په نومونو ویاړي! د دغو لوبو په کنترول، څارنې او روزنې او د پردیو لباسونو کارول او د شریعت خلاف د همدغو لوبو د ترانو په ږغولو او د ممثلینو تربیه کولو، چې د دین څخه بې پروا هنرمندان دي، ستایي او عزت یې کوي. پرته له دې چې د نړۍ د ژوند په ارزښتونو او د اخرت د حساب په هکله فکر وکړي.

که مسلمانان د غیبو او اخرت  په هکله د رسول الله صلی الله علیه وسلم په څېر پوهیدلای، حتما به یې لږ خندل او ډېر به یې ژړل. که مسلمانان د غیب او اخرت په اړه پوهېدلای، هېڅ کله به یې خپل ژوند د دنیا چارو ته نه وقف کاوه او هېڅ کله به یې په دې بوخته نړۍ کې د ښایسته ماڼیو په جوړولو او د لوړ ماډلو موټرونو په سورلیو ویاړ نه کاوه.

که مسلمانان د غیب او اخرت د اوامرو په اړه پوهېدلای، هېڅ کله به یې د لوړ لګښت ودونو او مال را ټولولو ته زړه نه وای ښه کړی. که مسلمانان د غیب او اخرت په اړه پوهېدلای، هره شېبه به یې د مسلمانانو پر حالت غم او افسوس کولای او د مسلمانانو د ماشومانو په ژړا، ښځو او سپین ږیرو به یې زړه خوږېدلی.

که مسلمانان د غیب او اخرت د اوامرو په اړه پوهیدلای، هره لحظه به یې د کافر غرب ښامار له خولې څخه د امت د نجات په اړه فکر کولای، چې شپه او ورځ په دې هڅه کې دی چې امت په فکري او فرهنګي څاه کې غرق کړي.

که مسلمانان د غیب او اخرت د اوامرو په اړه پوهېدلای، هېڅ کله به یې د اسلام د عظمت د بیا را ستنېدو یعنې د نبوت پر منهج د خلافت له بیا اعاده کونکو څخه مرسته او همکاري نه وای سپمولې.

اې ربه! مسلمانانو ته پوهاوی او علم ور په برخه کړه، ترڅو هغو چارو ته پام وکړي چې د الله سبحانه وتعالی له لوري پرې فرض شوي دي!

د مطلب ادامه...

د دیني چارو له وزیر سره د لیدنې په اړه

  • خپور شوی په تونس

د حزب التحریرـ ولایه تونس یو پلاوي د ۲۰۲۰م کال، د نومبر پر ۱۰مه، چې د سیاسي دفتر پر مشر سربېره، د اړیکو د کمېټې مشر استاد یاسین بن یحیی او محمد الحبیب الحجاجي، چې د اړیکو د کمېټې غړی دی، د دیني چارو له وزیر ښاغلي احمد ادهم سره د هغه د وزارت په دفتر کې وکتل. د مسجدونو د تړلو او د حزب د دریځ په اړه ورسره بحث وشو. د حزب پلاوي د دغه عمل پر وړاندې وزیر مسوول وباله، چې د شرعي احکامو خلاف عمل یې کړی او غږ یې پرې وکړ چې دغه مل ته ژر تر ژره د پای ټکی کېږدي. د حزب پلاوي د حزب له غوښتنو سره د وزیر تعامل یاداشت کړ، هغه چمتووالی وښود چې په راتلونکې پارلماني ناسته کې، چې د نومبر پر ۱۵مه تر سره کېږي، دا مسله مطرح کړي.  

د حزب التحریرـ ولایه تونس مطبوعاتي دفتر

 

د مطلب ادامه...

اې ځوانانو او اې هغو کسانو چې بدلون ستاسو په لاس کې دی؛ د غیرت ملاوې وتړئ او میدان ته ودانګئ!

  • خپور شوی په سیاسي

(ژباړه)

نن ورځ په اسلامي خاور کې د امت ټوله هیله ګوندونو ته ده. ځکه ګوندونه نن ورځ د خوځېدو او نشاط په حالت کې دي او تل د واکمن جنایت کوونکي رژیم له لوري پر هغوی ظلم، زیاتی او د هغوی له لوري ځورول کېږي. واکمنو حکومتونو د غرب په مرسته وکولای شول چې ګوندونه او انقلابونه مهار کړي. پر همدغه اساس، اوسنی ناوړه حالت د بدلون هیله لري او د لومړني ګوند په تمه دی چې هغه جنبش به خلک له اوسنیو ظلمونو، ځورونو او بدبختۍ څخه وژغوري.

د امت واقعیت داسې دی چې ځني عقاید، مفاهېم او احساسات اوس هم د اسلام پر اساس دي او ټولیز روح یې پر هغه متمرکز دی. په اسلامي خاورو کې واکم فساد، غبن او بې عدالتي د اسلامي امت په ذهنونو کې د بدلون رامنځته کېدو لامل شوي دي. ځوانانو  د جبر او ظلم پر وړاندې پخپل مقاومت سره ثابته کړې چې د بدلون لپاره په کافي اندازه ځواک لري؛ که د امت فکر او احساسات خپل حالت ته پرېښودل شي او له منځه ولاړ نه شي، د وخت په تېرېدو سره به په سیي فکر بدل شي او دغه فکر د امت د ویښېدو لامل کېږي او خپل حالت بدلوي.

څو لسیزې وړاندې حتا د بدلون لپاره فکر کول په عام او ځانګړي نظر بد شمېرل کېدل او هغه سیاسي برنامې چې حزبونو د تغیر لپاره له ځان سره دلودې، وړتیا، صداقت او جذابیت ته له کتو پرته د ځمکې پر مخ د بدلون لپاره د تحقق وړ نه بلل کېدې.

دا هڅې د خلکو په نظر چې ناهیلي یې درک کړې وه، له خیال پرته بل څه نه بلل کېدې او هغه نسلونه چې ستر شوي دي، واقعیت یې داسې دی چې د نجونو غوندې بې مېړه په کور کې پاتې شي، د فرعون د سرتېرو په سپکاوي او غلامۍ کې بند پاتې شوي او د یاد حالت د بدلون لپاره یې هیلې له لاسه ورکړې دي.

دا د بدلون لپاره یو سیاسي پیاوړی واقعیت دی چې ترسره کوي یې؛ خو په تاریخ کې له داسې واقعیت سره نه وو مخ شوي. ځکه دغه خنډونه د سیمه‌ییزو بانډونو واکمنې شبکې او سیمه‌ییز ایتلافي بانډونه دي چې په سیمه کې د واکمن رژیم ګټې خوندي کوي او یاد بانډونه د خلکو په چپ کولو کې له وزیرانو سره له مرستې پرته په هېڅ کار کې بریالي نه وو.

پر همدغه اساس، د حیرانتیا ځای نه دی چې د دغه انقلاب لومړني مخکښان په ځوان نسل پورې اړه ولري، چې تازه یې دې نړۍ ته سترګې غړولې وې او واکمن بانډونه کولای شول چې د دغه نسل پر روح نفوذ وکړي. همدارنګه دغه ځوان نسل له خپلو پلارانو نه ژر په میدان کې راټیټ شو او د غوسې او غضب چیغې یې وهلې.

دغه جنبش د الکترونیکي شبکو له لارې د واکمن بانډ تر اوباشو او ځپونکو ژر پر واټونو نفوذ وکړ، په داسې حال کې چې واکمن بانډ لسګونه کاله کېږي د خلکو د ځپلو او د هغوی د غږ چوپولو لپاره هڅې کوي. دا پېښه د جنوري پر ۲۵مه رامنځته شوه؛ خو د نظامونو وحشت او ظلم په شتون سره یو ځل بیا ځوانانو خپله کرکه او نفرت تکرار کړ او ویې نه شوکولای چې د دویم ځل لپاره سل وهمونه مات کړي، څو رژیم ته ثابته کړي چې تصمیمونو ته یې غاړه نه ږدي. د رژیم د واکمنۍ د ورځو شمېر محدود شوی او دغه سهار به ډېر ژر ووینو.

که په مکه مکرمه کې د اسلامي دعوت پیل او په مدینه کې د هغه تاسیس ته وګورو، پیدا کوو چې ډېری کسانو چې د هغه دولت په تاسیس کې یې رول درلود، ځوانان وو او عمرونه یې د لسو او ۳۰ کلونو تر منځ وو، لکه حضرت علي رضي الله عنه او همدارنګه عمر بلال بن رباح او عمار بن یاسر رضي الله عنهما. دغو ځوانانو دعوت پخپلو اوږو ولېږداوه او هغه ته یې پراختیا ورکړه، چې په پایله کې بریالي شول او په یو منظم بنسټ بدل شول. په واقعیت کې د هغه ارزښت زرګونه چنده شمېرل کېږي. څنګه چې قران کریم ځوان نسل « ذُرِّیّه» تعبیر کړی او الله سبحانه وتعالی د هغو کسانو په حق کې چې پر سیدنا موسی علیه السلام یې ایمان راوړی، فرمایي:

﴿فَمَا آمَنَ لِمُوسَى إِلَّا ذُرِّيَّةٌ مِّن قَوْمِهِ عَلَى خَوْفٍ مِّن فِرْعَوْنَ وَمَلَئِهِمْ أَن يَفْتِنَهُمْ وَإِنَّ فِرْعَوْنَ لَعَالٍ فِي الْأَرْضِ وَإِنَّهُ لَمِنَ الْمُسْرِفِينَ﴾ [يونس: 83]

ژباړه: د هغه د قوم له ځینو کسانو پرته، نورو پر موسی ایمان رانه وړ. له فرعون او د هغه له پلویانو څخه د ډار له امله چې ګواکي هغوی به یې شکنجه کړي، ځکه فرعون په هغه خاوره کې سرغړونکی و.

څنګه چې ذُرِّیه د ابن کثیر په تفسیر کې د ځوانانو په مانا راغلی دی او د عربي ژبې په ویپانګو کې ذُرِّیه د انسان د نسل او بچیانو په مانا راغلی دی. دې ته په کتو چې ځوانان د تاریخ په اوږدو کې له فساد او استبداد سره مخ شوي دي. مستبدین او مفسدین (فرعون او هغه ته ورته نور) د ځوانانو د قتل او وژنو په برخه کې بشپړ حرص لري. الله سبحانه وتعالی فرمایي:

﴿إِنَّ فِرْعَوْنَ عَلَا فِي الْأَرْضِ وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعاً يَسْتَضْعِفُ طَائِفَةً مِّنْهُمْ يُذَبِّحُ أَبْنَاءَهُمْ وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ إِنَّهُ كَانَ مِنَ الْمُفْسِدِينَ﴾. [قصص: 4]

ژباړه: له شک پرته چې فرعون په هغه ځمکه کې تکبر وکړ، خلک یې ډلې ډلې کړل، ځینې ډلې یې  کمزورې کولې، د زامنو سرونه به یې ترې غوڅول، نجونې یې ژوندۍ ساتلې، له شک پرته چې هغه د فاسدینو له ډلې و.

همدارنګه ډېری هغه کسان چې د جنایت کوونکي رژیم له خوا زموږ په خاورو کې تورن شوي دي، له نیوونې، ځورونې او وژنو سره مخ شوي دي. دا ځوان نسل دی. د بدلون په برخه کې ځوان نسل مهم عامل بلل کېږي چې د بدلون اصلي تکیه او د ټولنې په وده کې د انرژۍ سرچینه ده. له همدې امله دغه ځوان نسل د فاسدو رژیمونو هدف ګرځېدلی دی. هغوی غواړي چې په ویجاړۍ، له اسلام څخه په لېرې والي او د جهالت په ترویج سره ځوانانو ته دوکه ورکړي.

نو د حیرانتیا ځای نه دی چې نن ځوانان حیران معلومېږي چې ځینې یې یوازیتوب غوره کړی دی او ځینې نور چې منحرف شوي، غیراسلامي افکار یې اخیستې دي؟ دغه منحرف شوي کسان د هغوی پر وړاندې چې له فساد سره مبارزه کوي، سخت دریځ نیسي. پر دې سربېره چې تر اوسه بدلون ته د ځوانانو غاړه ټیټېږي او له اوسني تپل شوي حالت څخه د غوره حالت په لټه کې دي. د رژیمونو تر منځ اوسنۍ جګړه او د بدلون عوامل دا دي چې ځوانان خپلو لیکو ته دننه کړي، ځکه ځوانان د بدلون ځواک او د هغه جوړېدونکي عناصر دي. د لاندې ځانګړنو پر اساس، د بدلون ځواک او د ټولنې د تحول پېژندل کېږي.

۱. ځوانان د ټولنې تر ټولو لوړه طبقه بلل کېږي، په دې مانا چې د هغوی د بدولن بهیر د رژیمونو په محدودیتونو کې نه درېږي. سیاسي حزب، چې د بدلون په لټه کې دی، باید د ځوانانو وړتیا او استعداد ته په کاري لومړیتوبونو کې ځای ورکړي او له هغوی څخه د ټولنې په بدلون کې ګټه واخلي.

۲. ځوانان تر ډېره بدلون منونکي دي. دا په سیاسي نړۍ کې د رهبرۍ ځانګړی حقیقت دی، چې نړۍ متحرکه او د بدلون په حال کې ده. نو له همدې امله، موږ د ماتې خوړولو نظامونو شاهدان یو چې د ځوانانو پر وړتیاوو او استعدادونو لوبې کوي او هڅه کوي چې ځوانان په تړلې کړۍ کې وساتي، څو هغوی د ټولنې پر واقعیت پوه نه شي او هغه څه چې باید ترسره یې کړي، د هغوی مخه ونیسي.

۳. د یوې فوق العاده انرژۍ لپاره یو فکر په حرکت او پرمختګ کې دی. ځوانان د سیاسي موضوعاتو د تفاعل لپاره لېوال دي چې د دوامداره پرمختګ تضمین څرګندوي. په داسې حال کې چې سیاسي خوځښتونه دا نوښت نه لري او هغو په مرګ ګواښي.

۴. کله چې د ځوانانو له پوهې او خوښۍ پر ته یو څه وبښل شي.

۵. ځوانان د ټولنې مهم قوت او همدارنګه د بشري ټولنې په رهبرۍ کې مهمه برخه ده او د جدي او هڅاند سیاسي حزب په تر لاسه کولو سره د بدلون لپاره چمتو دي.

۶. ځواني د ځوانمردۍ او قوت عنوان دی، دا دوې ځانګړنې د سیاسي کارونو لپاره مهم لوازم دي. هغه حزب چې ځوانان پخپلو لیکو کې ځای پر ځای نه کړي، د وخت په تېرېدو سره به په کمزوري او زاړه حزب بدل شي.

په داسې حال کې چې نوی حزب د ځوانانو په وینې په ټولو برخو کې نوی کېږي، خپل ځوانان ساتي او دا چې موږ سخت بنسټیز بدلون ته اړتیا لرو، نه داسې بڼه چې یوازې څېرې بدلې شي او سیستم او نظام بدل نه شي؛ پر موږ واجبه ده چې د ځوانانو ساتنه وکړو، ځکه چې هغوی د بدلون فریښتې دي. څنګه چې تر ټولو لوی دولت چې پېژندل شوی دی، د ځوانانو پر غاړه و او نن ورځ هم ځوانان د هغوی غوندې دي. ځوانان باید د دعوت لیکو ته تغیر وکړي، څو یو ځل بیا پر خپلو اوږو اسلامي دولت پر غاړه واخلي. هغه دولت چې الله سبحانه وتعالی یې ژمنه کړې ده. الله سبحانه وتعالی فرمایي:

﴿وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنكُمْ وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِي الْأَرْضِ كَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ وَلَيُمَكِّنَنَّ لَهُمْ دِينَهُمُ الَّذِي ارْتَضَى لَهُمْ وَلَيُبَدِّلَنَّهُم مِّن بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْناً يَعْبُدُونَنِي لَا يُشْرِكُونَ بِي شَيْئاً وَمَن كَفَرَ بَعْدَ ذَلِكَ فَأُولَئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ﴾ [نور: 55]

ژباړه: الله سبحانه وتعالی له هغو کسانو سره چې ایمان یې راوړی او غوره کارونه یې ترسره کړي دي، ژمنه کړې او له شک پرته به هغوی پر دې خاوره ځای ناستې کړي؛ څنګه چې تر هغوی وړاندې وو. هغه دین چې هغوی ته یې خوښ کړی، هغه به پر ځای او محکم کړي. د هغوی ډار په ارامۍ او امنیت بدلوي. ځکه چې یوازې زما عبادت کوي او له ما سره به څوک شریک نه کړي او هغه کسان چې تر دې وروسته کافر شي، هغوی فاسقان دي.

او همدارنګه رسول الله صلی الله علیه وسلم هم زیری ورکړی دی:

«تَكُونُ النُّبُوَّةُ فِيكُمْ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ تَكُونَ، ثُمَّ يَرْفَعُهَا إِذَا شَاءَ أَنْ يَرْفَعَهَا، ثُمَّ تَكُونُ خِلَافَةٌ عَلَى مِنْهَاجِ النُّبُوَّةِ، فَتَكُونُ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ تَكُونَ، ثُمَّ يَرْفَعُهَا إِذَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَرْفَعَهَا، ثُمَّ تَكُونُ مُلْكًا عَاضًّا فَيَكُونُ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَكُونَ، ثُمَّ يَرْفَعُهَا إِذَا شَاءَ أَنْ يَرْفَعَهَا، ثُمَّ تَكُونُ مُلْكًا جَبْرِيَّةً فَتَكُونُ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ تَكُونَ، ثُمَّ يَرْفَعُهَا إِذَا شَاءَ أَنْ يَرْفَعَهَا، ثُمَّ تَكُونُ خِلَافَةٌ عَلَى مِنْهَاجِ النُّبُوَّةِ، ثُمَّ سَكَتَ»

لیکوال: حامد عبدالعزيز

ژباړه: بهیر «ویاړ»

د مطلب ادامه...

د بایډن کامیابي به امریکا له ماتې سره مخ کړي

خبر

جوبایډن له ډېر انتظار او د ټرمپ له تشویش سره سره د امریکا ولسمشر اعلان شو. ټرمپ چیغې وهلې، چې بایډن په ټاکنو کې درغلي کړې ده. کله چې لوړ پوړو جمهوري غوښتونکو په واک کې د ټرمپ له پاتې کېدو لاس واخیست، نو بایډن ژمنه ورسره وکړه، چې زه د هغو کسانو ولسمشر یم چې یووالي ته کار کوي، نه نفاق ته. ایا د بایډن دغه خبره او د امریکا د حالت د ښه کېدو پیغام، دوی په کڼو غوږونو واورېد؟

تبصره

بایډن به د خپلو پلویانو په کمپاینونو کې ویل؛ امریکا ته به پرمختګ ورکوو او د خپلو مخالفینو ګواښونه به د خپل دښمن په توګه له منځه وړو. دوی زموږ دښمنان نه دي، بلکې زموږ امریکایان دي نوموړي زیاته کړه: «اوس هغه وخت دی چې د امریکا په حالت کې ښه والی  راشي.» همدارنګه بایدن یوه ورځ ضمانت ورکړ، چې د ټولو خلکو د باور ترلاسه کولو لپاره به په پوره هڅو سره کار کوم، څو د ټولو خلکو باور لاسته راوړم. 

کله به چې د بایډن خبرې د ټرمپ پلویانو اورېدلې، نو فکر یې کاوه چې ټرمپ د امریکا لپاره خدمت نه شي کولی او د ټرمپ پر وړاندې به یې ناوړه ذهنیت پیداکاوه. کووید-۱۹، د تور پوستو په پرتله د سپین پوستو د لوړوالي د توافق لاسلیکول، د قانون ماتونې او داسې نورې ستونزې د دې لامل شوې، چې هغوی له ټرمپ څخه مخ واړوي. تقریبا ۵۰٪ جمهوري غوښتونکو په دغه قانون باور درلود، چې ټرمپ هسې یوه نمونه ده او ټول کارونه د ډېموکراتانو سیاسیونو له خوا مخته بیول کېږي.

خو په جمهوري غوښتونکو پسې د رایې ورکوونکو پوره ملاتړ په دې خاطر وو، چې د ډموکراتانو له خوا د لېبرالي ارزښتونو پر وړاندې باید پخواني مسیحي ارزښتونو ته پاملرنه وکړي. د امریکا په ټاکنو کې ۲۰٪ د انجیل پیروان برخه اخلي، چې ډېر مهم هم دي او د غربي هېوادونو په منځنیو برخو کې په حکومتونو کې مهم رول لري. څېړنو ښودل، چې سږ کال به ۷۵٪ د انجیل سپین پوستي پلویان ټرمپ ته رایه ورکوي، چې څلور کاله وړاندې په دغه نظر پوښتنه کې دغه شمېر ۸۱٪ وو. د انجیل لویو پلویانو له سترې محکمې سره د ټرمپ تازه تصویب د ځان لپاره یو لوی خطر بللو. د دوی تر منځ دغه اختلاف نوی نه دی، بلکې له ۱۹۸۰م، راپدېخوا د سیاسیونو له خوا ویل کېږي، چې دموکراتان او جمهوري غوښتونکي به په واشنګټن کې د ډېر وخت لپاره، یو له بل سره یو ځای کار ونه شي کړای. دا ځکه چې له  ناقصې ایډیالوژۍ سره خو سیاست هم له ماتې سره مخ کېږي.

د ټرمپ د ولسمشرۍ په دوره کې کووید-۱۹ د دوی تر منځ درز نور هم پراخه کړ، لکه څنګه چې اقتصادي نابرابري د امریکایي ټولنې هرې برخې ته ورسېدله. اقتصادي نابرابري یوازې په لېبرالي ایالتونو لکه کالیفورنیا او داسې نورو باندې په زور وروتپل شوه او دغو کارونو په ختیځو سیمو کې پوښتنې راپورته کړې، چې ایا د دوی مالیات او له فدرالي دولت سره همکاري به په راتلونکي کې جمهوري لرونکو هېوادونو ته جرات ورکړي، چې د لېبرالي ارزښتونو پروړاندې د محافظه کارانو د برترۍ لپاره ادعا وکړي؟

له دغو ستونزو سره دوی ته د دې منل سخت و، چې د بایډن په کامیابۍ کې به څنګه د امریکایانو ژوند ښه کړي. بایډن به هم د پخوا په څېر د لېبرال د پرمختګ لپاره هم په کور د ننه او بېرون کې کار وکړي او دا په دې معنا ده، چې دوی به د لېبرال او محافظه کارانو تر منځ ترهګریز جنجالونه راپورته کړي. کوم یو به وکولای شي چې د امریکا سیاست او ټولنه د دایم لپاره له منځه یوسي. په دې کې شک نشته، چې دا به د نړۍ په کچه د امریکا قوت له منځه یوسي او فرصت به برابر شي، چې کوم بل لوی قدرت د امریکا له دغې داخلي ماتې په خپله ګټه کار واخلي.

که دغه حالت دوام پیدا کړي، نو له امریکا څخه به د اسلامي خاورو ملاتړ کم شي او د هغوی لپاره چې د اسلامي خلافت لپاره کار کوي زمینه به ورته برابره شي، څو د اسلامي دولت د بیا تاسیس لپاره خپلو کارونو ته دوه برابره زور ورکړي. امریکایان تر اوسه د بایډن له کامیابۍ پرته هم ناکام دي او نړۍ د یوه اسلامي دولت ځلانده لمر ته سترګې په لاره ده.

د حزب التحریر مرکزي مطبوعاتي دفتر ته

لیکوال: عبدالمجید بهاتي

 

د مطلب ادامه...

که نن وي که سبا د اردوغان دوه مخیتوب به ووینو!

خبر

د ۲۰۲۰ د اکتوبر په ۱۹مه، ولسمشر اردوغان د ابن هالډون طبي پوهنتون د پرانیستغونډې پر مهال په خپلو خبرو کې وویل: «غربي نړۍ باید په بېلابېلو برخو کې زموږ له اساساتو پیروي وکړي. خو موږ برعکس خپل اساسات یا هېر کړي او یا مو هم ګټه نه ده ترې اخیستې. دغه راز موږ دوې سلیزې هڅې کوو، چې له دغو ستونزو ځانونه راوباسو. یا په بله معنا؛ موږ له فکري بحرانونو سره لاس او ګرېوان یو. دا فکري ازادي ده چې په دواړو هم په اقتصادي او هم په سیاسي ازادیو کې یې د درواغو موجودیت ثابتوي.»

تبصره

کله چې د ولسمشر اردوغان خبرې په اخبار کې خپرې شوې، فرانسې له دې مخکې رسول الله صلی الله علیه وسلم او اسلامي ارزښتونو ته سپکاوی کړی وو. دوی پرېکړه وکړه، چې په دولتي ودانیو به د هغه فرانسوي انځورونه لګوي، چې رسول الله صلی الله علیه وسلم ته یې سپکاوی کړی و. د ۲۰۲۰م، د اکتوبر په ۲۰مه ولسمشر اردوغان د میلاد النبي صلی الله علیه وسلم د پیدایښت د مراسمو هفتې په پیل کې، دوی ته په ځواب کې وویل: «زه په خپلو خلکو له دې ځایه غږ کوم، چې د فرانسې له خوا تولید شوي توکي مه اخلئ، مه د فرانسې تولیدات تاییدوئ او مه یې اخلئ.» همدارنګه اردوغان د اکتوبر په ۲۹ مه په انقره کې په خپلو خبرو کې وویل: «اې د اتاترک لویه قومه! موږ یو ځل بیا په دغه ځانګړې ورځ ستاسو په مخ کې درېږو، کومه ورځ چې موږ په ۹۷مه کالیزه باندې د خپل جمهوریت لپاره خوشحالي کوله، موږ په ټوله کې هڅې کوو چې خپل جمهوریت لاسته راوړو تاسو موږ ته دغه مسوولیت راسپارلی، څو دغه اهداف او خوبونه په حقیقت بدل کړو.

اوس ماته اجازه راکړئ چې د دغو دریو خبرو تر منځ تناقض  درته وښیم. ځکه ټول د اسلامي خاورو د چارواکو دوه مخي ویني او د ولسمشر اردوغان دوه مخي به هم په نیږدې راتلونکې کې په ډاګه شي او وبه یې وینو.

فرانسه (د کافر غرب او سیکولرېزم زانګو) اوسمهال د اسلام او مسلمانانو د سپکاوي او پرې د بې ځایه تور لګولو په میدان بدله شوې ده. رسول الله صلی الله علیه وسلم او اسلامي ارزښتونو ته سپکاوی د دوی ازادي ده، چې ډیموکراسۍ او سېکولارېزم دوی ته ورکړې ده. دوی وایي ډیموکراسۍ موږ ته حق راکړی چې اسلام، قران او رسول الله صلی الله علیه وسلم ته سپکاوی وکړو او له دغه کار څخه ملاتړ هم کوي. ولسمشر اردغان د عدالت او پرمختګ ګوند د مشر په حیث چې ۱۸کلونه په ترکیه کې حاکم او په قدرت کې دی، خو بیا هم  سل کاله کېږي، چې ډیموکراسي او سېکولرېزم یې منلي دي. کله چې وخت ورته برابر شي نو د ډیموکراتیکو او سېکولر ارزښتونو صفت او ستاینه هم کوي او همدارنګه نوموړي وویل: «موږ له فکري بحران(انحطاط) سره لاس او ګرېوان یو.» وروسته بیا د شارلي عبدو مجلې د اردوغان کارتونونه هم چاپ او خپاره کړل بیا نوموړي وویل: «هغه زه یم زه اړتیا نه لرم چې دغو شرمېدلو خلکو ته څه ووایم، چې دوی زموږ ګران پیغمبر صلی الله علیه وسلم ته سپکاوی کوي.» همدارنګه نوموړي مسلمانان منع کړل او د هغو لاریون کوونکو مخه یې هم ونیوله، چې غوښتل یې د فرانسې سفارت ته ځانونه ورسوي. نوموړي فرانسوي تولیدات منع کړل، خو د دې تر څنګ یې فرانسوي کمپنیو ته اجازه ورکړه، چې په ترکیه کې فعالیت وکړي. فرانسې یې خپل سفیر له ترکیې څخه راوغوښت، خو ترکیې وویل؛ دا په دې معنا نه ده چې زموږ سفیر دې هم بېرته هېواد ته راشي.

اردوغان وویل؛ موږ له فکري بحران (انحطاط) سره لاس او ګرېوان یو، خو نوموړی په دغه خبره کې رښتینی نه دی، ځکه که دی د زړه له تله دغه خبره کوي،  نو باید له دغه بحران څخه د وتلو لاره ولټوي.خو برعکس له دغو ټولو کړنو وروسته، د اکتوبر په ۲۹مه نوموړي هغو بتانو ته درناوی وکړ، چې رسول الله صلی الله علیه وسلم یو یو په مکه مکرمه کې مات او له منځه یووړل. دغه راز نوموړي یو ځل بیا د ډیموکراسۍ، سېکولرېزم او جمهوریت ستاینه کوله، تاسو دواړه مقدس ګڼئ هم سېکولرېزم او ډموکراسي او هم غواړئ چې له فکري انحطاط څخه ځانونه خلاص کړئ. خو خلاف خبره دا ده چې که چېرته تاسو ریښتیني یاست، نو تاسو خو د نړۍ په مختلفو برخو یعنې اسلامي خاورو ان غرب کې هم د مسلمانانو لاریونونه د فرانسې پر وړاندې لیدل باید دغه لاریونونه مو رهبري کړي وای. تاسو څه کړي دي؟ تاسو سمدلاسه په ازمیر کې له زلزلې وروسته د ماکرون د څو خبرو لپاره له هغوی څخه مننه وکړه او خواخوږي مو ورسره وکړه. دغه ټول موارد ښیي چې له رسول الله صلی الله علیه وسلم سره په مینه او د فکري انحطاط په اړه خبرو کې رښتیني نه یاست. ستاسو دغه ټولې څرګندونې د چوکۍ ساتلو او ټاکنو ګټلو لپاره دي. که نیږدې وي که وروسته، نو مسلمانان او اسلامي امت به ستا اصلي څېره وګوري. د تا تګلاره هم د کمال عبدالناصر او انور سادات په شان منحرفه ده.

د حزب التحریر مرکزي مطبوعاتي دفتر ته

لیکوال: مهموت

د حزب التحریر د ولایه ترکيې د مطبوعاتي دفتر مشر

 

د مطلب ادامه...
Subscribe to this RSS feed

اسلامي خاورې

اسلامي خاورې

غربي هېوادونه

ټول لینکونه

د پاڼې برخې