سه شنبه, ۰۴ ذیقعده ۱۴۴۲هـ| ۲۰۲۱/۰۶/۱۵م
ساعت: مدینه منوره
Menu
القائمة الرئيسية
القائمة الرئيسية

  •   مطابق  
مفهوم عصمت
بسم الله الرحمن الرحيم

مفهوم عصمت

(ترجمه)

مسئله عصمت یکی از مباحث مربوط به ثقافت اسلامی است. در جریان  این مبحث، ما در مورد مفهوم عصمت، تعریف آن در لغت و اصطلاح و دلالتش صحبت خواهیم نمود.

الله سبحانه وتعالی نخبگان بشریت یعنی انبیاء را بر اساس فطرت سلیم آفرید و چنان تربیه­ای برای شان مهیا ساخت که بتوانند بار امانت دعوت مردم بسوی توحید و اعمال صالحه را تحمل نمایند. لذا انبیاء علیهم السلام از صفات ویژۀ برخوردار هستند که در غیرشان نمی­توان یافت. از جمله آن صفات یکی هم صفت عصمت است که بدلیل تحقیق هدف نبوت و رسالت؛ نسبت آن به غیرشان مطلقاً نادرست است. اعتقاد به عصمت انبیاء از لوازم و ضروریات ایمان به شمار می­رود. بنابر این وقتی گفته می­شود؛ عقیده اسلامی عبارت از ایمان به الله سبحانه وتعالی، فرشتگان، کتاب­های آسمانی، رسولان، ایمان به روز آخرت و ایمان به قضاء و قدر است که خیر و شر آن هردو از جانب الله می‌باشد، بدین معنا نیست که هیچ چیز دیگری وجود ندارد که باید به آن اعتقاد داشت. باید دانست که این موارد فوق الذکر اساسات ایمان هستند و افکار دیگری نیز وجود دارد که متعلق به عقیده اسلامی می­باشد؛ از جمله عصمت انبیاء که در تحت ایمان به انبیاء شامل است و کفر به آن؛ به معنای کفر به رسالت و نبوت انبیاء می­باشد.

تعاریف لغوی و اصطلاحی زیادی از سوی متکلمین پیرامون مسئله عصمت ارائه شده است. عصمت در لغت عرب به معنای وقایه، منع نمودن و حفاظت آمده است، اما در اصطلاح اکثریت متکلمین در تفسیر عصمت گفته اند که: عصمت؛ لطف یا توفیق الهی است که الله سبحانه وتعالی برای بعضی از بندگانش بخشیده است و توسط آن، آنان را از ارتکاب گناهان و ترک طاعات با وجود قدرت‌شان بر این کار، حفاظت و نگهداری می­کند.

بر این اساس، هر نبی و رسول از اشتباه و خطاء در تبلیغ معصوم بوده، در آنچه در مورد الله سبحانه وتعالی می­گوید، خطا نمی­کند و هیچ چیزی را از آنچه که الله برایش وحی می­کند، فراموش نمی­کند؛ جز چیزی را که الله بخواهد و نه هم چیزی را کتمان و اضافت می­کند. الله سبحانه وتعالی فرموده است:  

﴿وَمَا يَنْطِقُ عَنِ الْهَوَى إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْيٌ يُوحَى﴾ [نجم: 3]

ترجمه: و(رسول الله) از روی هوا و هوس سخن نمی­گوید.

و گفته است:

﴿سَنُقْرِئُكَ فَلَا تَنْسَى إِلَّا مَا شَاءَ اللَّهُ إِنَّهُ يَعْلَمُ الْجَهْرَ وَمَا يَخْفَى﴾ [اعلى: 6]

ترجمه: ما قرآن را بر تو خواهیم خواند و به تو خواهیم آموخت و تو دیگر آن را فراموش نخواهی کرد، مگر چیزی را که الله بخواهد. قطعا او آشکارا و نهان را می­داند.

و  فرموده است:

﴿وَلَوْ تَقَوَّلَ عَلَيْنَا بَعْضَ الْأَقَاوِيلِ (44) لَأَخَذْنَا مِنْهُ بِالْيَمِينِ (45)س ثُمَّ لَقَطَعْنَا مِنْهُ الْوَتِينَ﴾ [حاقة: 44-46]

ترجمه: اگر (رسول الله) بعضی از سخنان دروغین را بر ما می­بست، ما دست راست او را می­گرفتیم؛ سپس شاه­رگ قلبش را قطع می­کردیم.

و الله سبحانه وتعالی، جمع­آوری قرآن را در سینه رسول الله صلی الله علیه وسلم بدوش گرفت:

﴿لَا تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ (16) إِنَّ عَلَيْنَا جَمْعَهُ وَقُرْآنَهُ * فَإِذَا قَرَأْنَاهُ فَاتَّبِعْ قُرْآنَهُ﴾ [قیامت: 16-18]

ترجمه: (به هنگام وحی قرآن) شتابگرانه زبان به خواندن آن مَجُنبان (و آیات را عجولانه و آزمندانه تکرار مگردان)؛ چرا که گردآوردن قرآن (درسینه تو) و (توانائی بخشیدن به زبان تو، برای) خواندن آن، کار ما است(پس از ناحیه حفظ قرآن در میان دل و جان خود و روان خواندن و درست تلاوت کردن آن با زبان خویش، نگران مباش). پس هرگاه ما قرآن را (توسط جبرئیل بر تو) خواندیم، تو خواندن آن را (آرام و آهسته) پیگیری و پیروی کن(وظیفۀ تو، پیروی از تلاوت پیک وحی و ابلاغ رسالت آسمانی است و بس).

اما آنچه از نبی بصورت غیر صریح و واهی نقل شده و ظاهر آن خلاف باطن آن است، پس می­توان آن را در امور دنیوی گنجانید. مخصوصاً بخاطر مصلحت مثل؛ توریه به عنوان تکتیک جنگی تا دشمن نتواند سلاح خود را مجهز کند و رسول الله صلی الله علیه وسلم به خاطر خوش ساختن دل اصحاب خود و جذب محبت‌شان با آنان شوخی و سرگرمی می­کرد، اما جز حق چیزی نمی­گفت؛ زیرا همانگونه که انبیاء و رسولان از کبائر معصوم هستند، در تبیلغ از سوی الله نیز معصوم هستند. رسول الله هیچ­گاه گناهی از کبائر را مرتکب نمی­شد، چون انجام کبیره به معنای ارتکاب معصیت و وقتی‌که معصیت به اجراء در آید، به تبلیغ نیز رسوخ می­کند؛ در حالی­که این محال است. شکی نیست در این که گناهان کبیره؛ قدر و منزلت انسان را در نزد الله و مردم می­کاهد و رسول الله از هر چیزی‌که قدر و منزلت او را بکاهد و در آن عیبی وارد کند، منزه است و تمام افعال و اقوال آن برای امت اسلامی تا قام قیامت منبع شرعی بحساب می­رود، اما در مورد عصمت از گناهان صغیره علماء اختلاف نظر دارند و صحیح اینست که انبیاء و رسولان از هر آنچیزی‌که معصیت و گناه نامیده می­شود و استعمال لفظ معصیت بر آن صدق می­کند، معصوم هستند. ناگفته نماند که آنان از ارتکاب مکروهات، ترک مندوبات و ترک خلاف اولی معصوم نیستند، زیرا این موارد با نبوت و رسالت در تناقض نیست و این صحیح نیست که گفته شود؛ عصمت یک امر غیر اختیاری است و نبی توسط آن هدایت می­شود. بنابر این؛ معصوم مانند سایر مردم اعمال و افعال خود را به شکل ارادی و اختیاری انجام می­دهد و مجبور به انجام طاعات و ترک محرمات نیست؛ بلکه به اراده و اختیار خود از الله اطاعت می­کند، اما به این دلیلی‌که از دانش و تقوای کامل برخوردار است، طاعت را بر می­گزیند و مخالفت را ترک می­کند. اشباع غرایز و حاجات عضوی بدن علت تام و ملازم برای ارتکاب گناه نیست که بگوییم حتماً باید گناه کرد، پس دانسته می­شود که عصمت مانع قدرت و توانایی بر انجام کار زشت نیست.     

و دلیل عصمت انبیاء دلیل شنیداری و سمعی نبوده، بلکه یک دلیل عقلی­ست؛ چون نبی و رسول بودن معصومیت را در تبلیغ از سوی الله سبحانه وتعالی بصورت حتمی همراه دارد و این از صفاتی است که عقل وجود آن را در هر نبی و رسول اقتضاء می­کند. اگر احتمال امکانیت عدم عصمت در یک مسئلۀ وجود می­داشت؛ در هر مسئلۀ خلل سرایت می­کند و در آن هنگام تمام نبوت و رسالت را به نابودی می­کشاند، پس عصمت برای انبیاء ثابت بوده و الله سبحانه وتعالی بواسطه آن، انبیاء را از سایر بشر متمایز ساخته است تا حکمت تأسی و اقتدا کردن به آنان متحقق شود و در غیر این­صورت، گرفتن از آنان مثل گرفتن از غیرشان می­بود و در نتیجه ممکن بود که در تشریع نسبت خطاء، زیادت و یا نقصان داده می­شد و این غیر ممکن است، مگر فراموش نشود که عصمت انبیاء از زمان نبی شدن و رسول شدن شان توسط ارسال وحی آغاز می­یابد، اما قبل از نبوت و رسالت آنچه بر دیگران جایز است بر آنان نیز جایز است، چون عصمت مختص به نبوت و رسالت است.

الله سبحانه وتعالی فرموده است:

﴿وَوَجَدَكَ ضَالّاً فَهَدَى﴾ [ضحى: 7]

ترجمه: و تو را سر گشته و حیران(در میان شرک بت پرستان و یهودیان و مسیحیان، کفر کافران، ظلم و زور قلدران و کشتار قبائل به فرمان جاهلان) نیافت و (در پرتوِ وحی آسمانی به یکتاپرستی یزدانی) رهنمودت کرد؟

و فرموده است:

﴿نَحْنُ نَقُصُّ عَلَيْكَ أَحْسَنَ الْقَصَصِ بِمَا أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ هَذَا الْقُرْآنَ وَإِن كُنتَ مِن قَبْلِهِ لَمِنَ الْغَافِلِينَ﴾ [يوسف: 3]

ترجمه: ما از طریق وحی این قرآن، نیکوترین سرگذشت­ها را برای تو بازگو می­کنیم و (تو را بر آنها مطلع می­گردانیم) هرچند که پیشتر از زمرۀ بی خبران (از احوال گذشتگان) بوده­ ای.

و گفته است:

﴿مَا كُنتَ تَدْرِي مَا الْكِتَابُ وَلَا الْإِيمَانُ﴾ [شورى: 52]

ترجمه: (پیش از وحی) تو نمی­دانستی کتاب چیست و ایمان  کدام است.

نویسنده: فارس الفارس

عضو دفتر مطبوعاتی حزب التحریر-ولایه عراق

برای رادیوی دفتر مطبوعاتی مرکزی حزب التحریر

مترجم: محمد مزمل

ابراز نظر نمایید

back to top

سرزمین های اسلامی

سرزمین های اسلامی

کشورهای غربی

سائر لینک ها

بخش های از صفحه